Μια πρωτοποριακή ένεση που υπόσχεται να αντιστρέψει τη γήρανση μόλις χορηγήθηκε για πρώτη φορά σε ανθρωπο. Πρόκειται για μια κομβική στιγμή για την επιστήμη της μακροζωίας, καθώς οι ερευνητές έχουν πλέον την πρώτη ευκαιρία να διαπισώσουν εάν ο επιγενετικός επαναπρογραμματισμός – μια τεχνική που εκπαιδεύει τα γερασμένα κύτταρα να λειτουργούν ξανά σαν νεότερα – μπορεί πράγματι να «αντιστρέψει» τον χρόνο και να βελτιώσει τον τρόπο με τον οποίο γερνούν οι άνθρωποι στην πραγματική ζωή.

Η βιοτεχνολογική startup Life Biosciences, με έδρα τη Βοστώνη, ανακοίνωσε ότι ο πρώτος ασθενής έλαβε μια έγχυση κυτταρικού επαναπρογραμματισμού, σχεδιασμένη για την αντιστροφή ασθενειών που σχετίζονται με την ηλικία.

Η ιδέα αυτή, όπως σημειώνεται στο Business Insider, έχει προσελκύσει όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον από δισεκατομμυριούχους, μεταξύ των οποίων ο Τζεφ Μπέζος (Amazon, Blue Origin) και ο Σαμ Άλτμαν (OpenAI), αλλά και από φαρμακευτικούς κολοσσούς όπως η Eli Lilly και η Merck. Μέχρι σήμερα, όμως, η συγκεκριμένη προσέγγιση είχε περιοριστεί κυρίως σε έρευνες σε πειραματόζωα.

Εάν αυτή η πρώτη δοκιμή σε ανθρώπους στεφθεί με επιτυχία, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα εποχή θεραπειών κατά της γήρανσης, οι οποίες θα στοχεύουν στο να κάνουν τα κύτταρα πιο νεανικά σε ολόκληρο το σώμα, βελτιώνοντας τον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται το DNA μας καθώς μεγαλώνουμε.

Σε έξι μήνες τα πρώτα συμπεράσματα

Η πρώτη έγχυση κυτταρικού επαναπρογραμματισμού έγινε στο ένα μάτι ενός ανθρώπου που πάσχει από γλαύκωμα. Η εταιρεία δεν έδωσε καμία άλλη πληροφορία για τον ασθενή. Τους επόμενους έξι μήνες, οι επιστήμονες θα παρακολουθούν πόσο καλά λειτουργεί η τεχνική, ενώ οι γιατροί θα ελέγχουν προσεκτικά εάν προκύπτουν ζητήματα ασφάλειας.

«Για μένα, αυτό αντιπροσωπεύει μια δυνητικά επαναστατική στιγμή, όχι μόνο για την εταιρεία, όχι μόνο για τον τομέα της βιολογίας της γήρανσης, αλλά νομίζω δυνητικά —και δεν το λέω ελαφρά τη καρδία— για την ιατρική», δήλωσε στο Business Insider ο διευθύνων σύμβουλος της Life Biosciences, Τζέρι ΜακΛάφλιν.

«Αυτό που πραγματικά εξετάζουμε είναι η δυνατότητα αποκατάστασης της λειτουργίας, η αντιστροφή της νόσου σε ένα πολύ θεμελιώδες επίπεδο μέσα στο σώμα», πρόσθεσε.

Τι είναι ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός

Η έννοια του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού αποτελεί εδώ και σχεδόν δύο δεκαετίες μία από τις πιο συναρπαστικές θεωρίες στην επιστήμη της μακροζωίας.

Το 2007, ο επιστήμονας και χειρουργός Σίνια Γιαμανάκα κατάφερε για πρώτη φορά να επαναπρογραμματίσει ενήλικα ανθρώπινα κύτταρα, ένα επίτευγμα που αργότερα του χάρισε το Νόμπελ. Οι λεγόμενοι πλέον «παράγοντες Γιαμανάκα» είναι τέσσερις συγκεκριμένες πρωτεΐνες που, όπως ανακάλυψε, μπορούν να επαναπρογραμματίσουν τα κύτταρα, κάνοντας ουσιαστικά τα παλιά κύτταρα να λειτουργούν ξανά σαν καινούργια.

Οι επιστήμονες που ασχολούνται με τη μακροζωία επιδιώκουν να βρουν νέους τρόπους μερικού επαναπρογραμματισμού των γηρασμένων κυττάρων. Ο στόχος δεν είναι τα κύτταρα να επανέλθουν πλήρως σε μια «νεογέννητη», αδιαφοροποίητη κατάσταση βλαστοκυττάρων, αλλά να γίνουν πιο νεανικά και ανθεκτικά, διατηρώντας ταυτόχρονα την ταυτότητα και τον ρόλο τους μέσα στο σώμα.

Δύο από τα πιο δυναμικά πεδία έρευνας είναι τα κύτταρα του ήπατος και τα μυϊκά κύτταρα. Ο στόχος είναι να βελτιωθεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν τα κύτταρα σε αυτούς τους ιστούς, ενισχύοντας τη δύναμη και τη ζωτικότητα καθώς μεγαλώνουμε.

Τεράστιες επενδύσεις σε μια επαναστατική ιδέα

Τα τελευταία χρόνια, πολλοί ερευνητές και εταιρείες έχουν επενδύσει τεράστια ποσά σε αυτή την ιδέα, προσπαθώντας να βρουν τον καλύτερο τρόπο για να δοκιμαστεί με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα ο μερικός επαναπρογραμματισμός σε έναν ζωντανό άνθρωπο, χωρίς τα κύτταρα να γυρίσουν πλήρως στην αρχική τους κατάσταση.

Οι μεγάλοι φαρμακευτικοί όμιλοι στρέφουν την προσοχή τους σε αυτό το πεδίο. Αυτόν τον μήνα, η Eli Lilly συμμετείχε σε έναν προχωρημένο γύρο χρηματοδότησης Series C ύψους 435 εκατομμυρίων δολαρίων για τη New Limit, μια άλλη βιοτεχνολογική startup που επικεντρώνεται στον κυτταρικό επαναπρογραμματισμό.

Η Merck Animal Health επένδυσε επίσης νέα κεφάλαια στη Rejuvenate Bio. Παράλληλα, τεχνολογικοί μεγιστάνες όπως ο Τζεφ Μπέζος και ο Σαμ Άλτμαν χρηματοδοτούν startups της Silicon Valley, όπως η Altos Labs και η Retro Biosciences, που βασίζονται στην ίδια πολυσυζητημένη ιδέα.

Η Life Biosciences, ωστόσο, είναι η πρώτη που δοκιμάζει την τεχνική σε ανθρώπους. Λίγο λιγότεροι από 20 ασθενείς αναμένεται να συμμετάσχουν στην αρχική δοκιμή του ER-100 που έχει εγκριθεί από τον FDA. Κλινικές στη Βοστώνη, τη Νέα Υόρκη, το Λος Άντζελες και το Τσάρλεστον συγκεντρώνουν επίσης ασθενείς είτε με γλαύκωμα είτε με μη αρτηριτιδική πρόσθια ισχαιμική οπτική νευροπάθεια, γνωστή ως NAION, μια συχνή αιτία αιφνίδιας απώλειας όρασης.

Όπως υπογραμμίζει το Business Insider, συνιδρυτής της εταιρείας είναι ο γενετιστής του Χάρβαρντ Ντέιβιντ Σινκλέρ, μία από τις πιο γνωστές αλλά και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες στον χώρο της επιστήμης της μακροζωίας.

Ο Σινκλέρ, ο οποίος δεν συμμετέχει πλέον στην καθημερινή λειτουργία της Life Biosciences, έχει γίνει γνωστός για την έντονη προβολή δικών του πειραματικών θεραπειών κατά της γήρανσης, οι οποίες δεν ανταποκρίθηκαν πλήρως στις προσδοκίες. Ωστόσο, παρά τις αποτυχίες, οι ιδέες του συνέβαλαν στη διαμόρφωση της βάσης για αυτή τη νέα δοκιμή, η οποία, εάν πετύχει, θα μπορούσε να αποδειχθεί ένα συγκλονιστικό ορόσημο.

Μεγάλες υποσχέσεις, μεγάλοι κίνδυνοι

Η δυνατότητα του κυτταρικού επαναπρογραμματισμού να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι γιατροί αντιμετωπίζουν τις ασθένειες είναι τεράστια. Εάν τα κύτταρα μπορούν να επανασχεδιαστούν ώστε να λειτουργούν καλύτερα όσο μεγαλώνουμε, τότε οι εφαρμογές θα μπορούσαν να ξεπεράσουν κατά πολύ τη βελτίωση της όρασης ή την ενίσχυση των μυών.

Μια μέρα, τέτοιες θεραπείες θα μπορούσαν να παρατείνουν την υγιή ζωή. Παρ’ όλα αυτά, οποιοδήποτε πιθανό φάρμακο αυτής της κατηγορίας απέχει πιθανότατα περισσότερο από μία δεκαετία από την έγκριση του.

«Νομίζω ότι βρισκόμαστε ακόμη στα πρώτα στάδια της απόδειξης ότι η τεχνολογία λειτουργεί, και είναι απολύτως λογικό να ξεκινά κανείς τη δοκιμή από ένα όργανο, όπως το μάτι (καθώς είναι σχετικά προστατευμένο και απομονωμένο από το υπόλοιπο σώμα). Όμως πιστεύω ότι το θέμα γίνεται πραγματικά συναρπαστικό όταν αρχίζουμε να πλησιάζουμε σε ιδέες που αφορούν συστηματικές αλλαγές», δήλωσε στο Business Insider ο Ντάνιελ Όλιβερ, διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της startup κυτταρικού επαναπρογραμματισμού Rejuvenate Bio.

«Αυτές οι τεχνολογίες γίνονται πραγματικά πολύ συναρπαστικές όταν περνάς σε πεδία όπως οι μύες, πιθανώς το ήπαρ, ο νευρικός ιστός, όπου γνωρίζουμε απολύτως ότι όταν υπάρχουν θετικές επιδράσεις εκεί, αυτές τείνουν να έχουν θετικές επιδράσεις σε ολόκληρο το σώμα», πρόσθεσε.

Ένας από τους μεγάλους προβληματισμούς γύρω από τον κυτταρικό επαναπρογραμματισμό είναι ο καρκίνος. Οι επικριτές ανησυχούν επειδή δύο από τους τέσσερις παράγοντες επαναπρογραμματισμού που εντόπισε ο Γιαμανάκα είναι ογκογονίδια, τα οποία συνδέονται με τη δυνατότητα ανεξέλεγκτου πολλαπλασιασμού. Σε έρευνες κυτταρικού επαναπρογραμματισμού σε ποντίκια, ορισμένα ζώα ανέπτυξαν καρκινικούς όγκους.

Στην περίπτωση της Life Biosciences, οι ερευνητές ελέγχουν τη θεραπεία επαναπρογραμματισμού με έναν «διακόπτη» ενεργοποίησης και απενεργοποίησης που βασίζεται σε χάπι. Οι συμμετέχοντες στη δοκιμή λαμβάνουν καθημερινά το κοινό αντιβιοτικό δοξυκυκλίνη για να ενεργοποιηθεί η θεραπεία. Εάν εμφανιστούν ζητήματα ασφάλειας κατά τη διάρκεια της δοκιμής, οι ασθενείς μπορούν να σταματήσουν να παίρνουν το καθημερινό χάπι και ο κυτταρικός επαναπρογραμματισμός θα σταματήσει. Επιπλέον, στη συγκεκριμένη θεραπεία χρησιμοποιούνται μόνο τρεις από τους τέσσερις παράγοντες Γιαμανάκα, καθώς παραλείπεται εκείνος που συνδέεται περισσότερο με την ανάπτυξη καρκίνου.

Οι επιστήμονες της μακροζωίας αναγνωρίζουν ότι τέτοιες θεραπείες έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο γερνάμε. Παραμένουν, όμως, επιφυλακτικοί για την ασφάλεια και την αποτελεσματικότητα.

Η πρώτη αυτή έγχυση δεν σημαίνει ότι η αντιστροφή της γήρανσης βρίσκεται ήδη προ των πυλών. Σηματοδοτεί, όμως, την έναρξη μιας κρίσιμης ανθρώπινης δοκιμής σε ένα από τα πιο φιλόδοξα πεδία της σύγχρονης βιοϊατρικής: την προσπάθεια όχι απλώς να αντιμετωπιστούν τα συμπτώματα των ασθενειών της ηλικίας, αλλά να αποκατασταθεί η λειτουργία των ίδιων των κυττάρων που γερνούν.