1. Ἡ ἱστορικὴ ἐξέλιξη τῆς ὀθόνης.
Τὴν ζωή μας στὴν σημερινὴ ἐποχὴ κατακλύζει πολύπτυχα ἡ ἀνθρώπινη πρόοδος στὰ ἠλεκτρονικὰ συστήματα, τοὺς ἠλεκτρονικοὺς ὑπολογιστὲς καὶ σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ἐπιτεύγματα ποὺ φέρουν τὸ ὄνομα τῆς ψηφιακῆς τεχνολογίας καὶ συνθέτουν τὸν ψηφιακὸ κόσμο, ὁ ὁποῖος μὲ τὴν ραγδαία ἄνοδο τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης AI (στὴν πραγματικότητα τεχνητῆς εὐφυΐας), καταλήγει πλέον σὲ ἕνα κόσμο ὅπου κυριαρχεῖ τὸ εἰκονικὸ καὶ ἐξωπραγματικό. Ἡ ὀθόνη γίνεται τὸ καταπέτασμα, ποὺ μὲ ἕνα κουμπὶ ἀνοίγει γιὰ νὰ μας μεταφέρει στὸν νέο κόσμο, ποὺ πρὶν τὶς ἀρχὲς τοῦ 20ου αἰῶνα, ὅταν παίχτηκε τὸ πρῶτο κινηματογραφικὸ ἔργο (1908), ὑπήρχε μόνο στὴν ἀνθρώπινη φαντασία. Μέχρι τότε, μόνο στὸν ἀνθρώπινο ἐγκέφαλο μποροῦσε κάποιος νὰ προβάλλει τρεχούμενες σκηνές, χωρὶς αὐτὲς νὰ συμβαίνουν πραγματικὰ στὴν παρούσα στιγμή, ἀνακαλῶντας τες αὐτὲς στὴν μνήμη του ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἤ δημιουργώντας αὐτὲς συνθετικὰ χωρὶς κανένα προηγούμενο πραγματικὸ ἀντίκρυσμα.
Στὰ μέσα τοῦ ἴδιου αἰῶνα (δεκαετία τοῦ 50) ἡ ὀθόνη μπήκε γιὰ τὰ καλὰ στὰ σπίτια μας μὲ τὴν τηλεόραση, ἐνῶ γενεὰ ἀργότερα (ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ 80) ἔγινε καὶ διαδραστικὴ πλέον, δηλαδὴ ἄρχισαν νὰ ἀποκτοῦν οἱ ἄνθρωποι προσωπικοὺς ἠλεκτρονικοὺς ὑπολογιστές. Ἀπὸ τότε οἱ ἄνθρωποι δὲν παρακολουθοῦσαν τὶς ὀθόνες τους μόνο παθητικὰ γιὰ ἐνημέρωση, ἐκπαίδευση καὶ ψυχαγωγία, ἀλλὰ μποροῦσαν καὶ νὰ χρησιμοποιήσουν τὶς συσκευές τους, ἀλληλεπιδρῶντας μὲ αὐτὲς γιὰ τὴν ἐργασία τους, γιὰ τὴν μελέτη τους ἤ γιὰ ψυχαγωγία μὲ παιχνίδια. Λίγα χρόνια ἀργότερα καὶ πρὶν τὸ τέλος τοῦ προηγούμενου αἰῶνα (1993) ἐπιτεύχθει ἡ διασύνδεση ὅλων τῶν ὑπολογιστῶν παγκοσμίως μὲ τὴν ταυτόχρονη ἔκρηξη τῆς κινητῆς τηλεφωνίας. Οἱ νέες δυνατότητες ἄλλαξαν παντελῶς τὰ δεδομένα γιὰ τὶς ἐπικοινωνίες καὶ συνεργασίες μεταξὺ ἀνθρώπων ἀνεξαρτήτως τόπου καὶ χρόνου (πλέον ἔχοντας μεταξὺ ἄλλων καὶ τὴν δυνατότητα ἀσύγχρονης ἐπικοινωνίας μέσω ἠλεκτρονικοῦ ταχυδρομείου καὶ ἠλεκτρονικῶν μηνυμάτων).
Ἡ εἴσοδος στὸν 21ο αἰῶνα σημαδεύτηκε ἀπὸ τὴν εἴσοδο στὴν τσέπη μας ἠλεκτρονικῶν ὑπολογιστῶν ἐνσωματωμένων στὰ κινητὰ τηλέφωνα, δηλαδὴ ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τῶν ἔξυπνων τηλεφώνων μὲ διαδραστικὴ ὀθόνη (ὀθόνη ἀφῆς, 2007). Πλέον τὸ διαδίκτυο ἔγινε ἡ παρέα τοῦ καθενός, ἀπὸ ὅπου μπορεῖ νὰ ἐνημερωθεῖ γιὰ τὰ νέα σὲ ὅλο τὸν πλανήτη ἀνὰ πάσα στιγμὴ καὶ σὲ κάθε μέρος, νὰ ἐπικοινωνήσει μὲ ὅποιον θέλει, τόσο σύγχρονα, ὅσο καὶ ἀσύγχρονα, μπορεῖ νὰ ἀνατρέξει σὲ βάσεις δεδομένων ποὺ περιέχουν γνώσεις καὶ πληροφορίες περισσότερες ἀπὸ ὅτι σὲ ἀναρίθμητες ἐγκυκλοπαίδειες, μπορεῖ νὰ πραγματοποιήσει ἠλεκτρονικὲς ἐμπορικὲς καὶ τραπεζικὲς συναλλαγές, καὶ τέλος μπορεῖ βέβαια νὰ ἐντοπίσει τὴν θέση του ἀκριβῶς πάνω στὸν παγκόσμιο χάρτη, ὅπως καὶ νὰ καθοδηγηθεῖ πρὸς τὸν τοπικὸ προορισμό του, ἐὰν γι’ αὐτὸ χρειάζεται βοήθεια.
Ὅμως ἀπὸ τότε μέχρι τὴν παρούσα στιγμὴ προστέθηκε καὶ κάτι ἀκόμα, ποὺ μὲ αὐτὸ ἀλλάζουν πολλὰ γιὰ ἄλλη μιὰ φορὰ σὲ ὅλο τὸ κόσμο. Ἡ τεχνητὴ νοημοσύνη μόλις τὰ τρία-τέσσερα τελευταία χρόνια (κυρίως μετὰ τὸ 2022) ἔχει ἀρχίσει νὰ μπαίνει δυναμικὰ στὴ ζωὴ τοῦ ἀνθρώπου, μεταφράζοντας στὴ γλώσσα του ὅτι διαβάζει ἤ ἀκούει σὲ ἄλλες γλώσσες, τοῦ ἀπαντάει σὲ κάθε λογῆς ἐρωτήματα, γράφει ἐκ μέρους του πάσης φύσεως ἐργασίες, δημιουργεῖ εἰκόνα, μουσικὴ καὶ βίντεο ὑψηλῆς ποιότητας μόνο μὲ τὶς ὁδηγίες τοῦ χρήστη. Πλέον ἡ ὀθόνη μπορεῖ νὰ σου προσφέρει ὄχι μόνο αὐτὸ ποὺ μπορεῖ νὰ ἔχεις μες στὴν φαντασία σου, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ που ποτὲ δὲν πρόκειται νὰ φανταζόσουν. Γι’ αὐτὸ καὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση πλέον οὔτε καν μποροῦμε νὰ φανταστοῦμε τῆς ἐπιπτώσεις αὐτῆς, ὄχι μόνο στὴν καθημερινή μας ζωή, ἀλλὰ καὶ στὴν ἴδια τὴν ἀνθρώπινη ὑπόστασή μας.
2. Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ὡς δημιούργημα τοῦ Θεοῦ καὶ συνδημιουργός Του.
Ὁ ἄνθρωπος εἶναι δημιουργημένος σύμφωνα μὲ τὴν Ἁγία Γραφὴ ὡς πλάσμα κατ΄ εἰκόνα τοῦ δημιουργοῦ του Θεοῦ καὶ γι’ αὐτὸ τὸ λόγο μπορεῖ νὰ γίνεται καὶ αὐτὸς δημιουργός, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ συνδημιουργοῦ Αὐτοῦ. Καθὼς ὁ Κήπος τῆς Ἐδὲμ εἶχε δημιουργηθεῖ «λίαν καλός» (Γεν. 1, 15), εἶχε τὸ περιθώριο ὁ Ἀδὰμ συμπληρωματικὰ νὰ τὸν βελτιώσει καὶ αὐτός, ἐργαζόμενος σὲ αὐτὸν καὶ φυλασσόμενος αὐτόν (Γεν. 2, 15) μὲ τὴν κατὰ Θεὸν λογικὴ καὶ τὴν αὐτεξούσια ἐλευθερία, ποὺ τοῦ εἶχε δωθεῖ χάρη στὴν «κατ΄ εἰκόνα» Θεοῦ δημιουργία του. Τὰ ὅρια τῆς δυνατότητάς του αὐτῆς τὰ ὅριζε ἡ θεία ἐντολὴ «ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ φάγεσθε ἀπ᾿ αὐτοῦ» (Γεν. 2,17), ποὺ ἀποτελοῦσε τὴν δικλείδα ἀσφαλείας, ποὺ θὰ ἐξασφάλιζε καὶ θὰ πιστοποιοῦσε τὴν σωστὴ χρήση τῆς ἐλευθερίας του μέσω τῆς ὑπακοῆς. Τελικὰ ἡ πτώση ἐπῆλθε, γιατὶ ὁ πρῶτος ἄνθρωπος δέχθηκε ὡς μιὰ πραγματικὴ δυνατότητα τὸν λογισμὸ ποὺ τοῦ πρόβαλλε ἡ φαντασία του γιὰ τὴν αὐτόματη καὶ εὔκολη χωρὶς ὑπομονὴ κατάκτηση τῆς θέωσης, γιὰ τὴν ὁποία ὄντως προοριζόταν ἀπὸ τὸν Θεό, ἀφοῦ εἶχε δημιουργηθεῖ καὶ μὲ τὴν δυνατότητα τῆς καθ’ ὁμοίωσής σὲ Ἐκεῖνον. Ὡστόσο ὅμως εἶχε πλαστεῖ γιὰ νὰ πετυχεῖ αὐτὴν σὲ συνεργασία μὲ τὸ Θεὸ ὑπακούοντάς Τον, ὄχι δηλαδὴ κατὰ τὸ δικό του θέλημα καὶ φαντασία.
Ἐπομένως ὁ πρωτόπλαστος στὴν προσπάθειά του νὰ μετατραπεῖ σὲ θεό, χωρὶς Θεό, ἀκολουθῶντας τὶς δυνατότητες τῆς φαντασίας του, ἀντὶ νὰ ὑπακούσει στὶς πραγματικὲς καὶ σωτήριες ἐντολὲς τοῦ Δημιουργοῦ Του, ὁδηγήθηκε στὴν ἀποτυχία καὶ πτώση του. Ἀφοῦ δὲν κατάφερε νὰ γίνει θεός, προσπάθησε τουλάχιστον νὰ καλύψει τὴν γύμνιά του μὲ τὴν ὁποία βρέθηκε ἀντιμέτωπος μέσα στὶς νέες συνθήκες μετὰ τὴν πτώση του. Εἶχε τὴν δημιουργικὴ ἰδέα τότε νὰ ράψει φύλλα συκής ὡς «περίζωμα» (Γεν. 3, 7). Ὡστόσο, ἐπειδὴ τὸ πρῶτο αὐτὸ ἀνθρώπινο δημιούργημα ἦταν πολὺ ἀτελές, ἀδέξιο καὶ ἀκατάλληλο, ὁ Θεὸς χωρὶς νὰ ἔχει ἐγκαταλείψει τὸν ἄνθρωπο οὔτε μετὰ τὴν πτώση του ἔφτιαξε στὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔα δύο δερμάτινους χιτῶνες καὶ τοὺς ἐνέδυσε, δίνοντάς τους καὶ τὸ παράδειγμα πῶς στὸ ἐξῆς νὰ φτιάχνουν τὰ ρούχα τους γιὰ νὰ καλύπτουν τὸ σώμα τους.
3. Ἡ δημιουργικότητα τῶν ἀνθρώπων μέσα στὸ σχέδιο τῆς θείας Οἰκονομίας.
Στὴ συνέχεια, ὅπως ἀναδεικνύεται μέσα ἀπὸ τὴν Ἁγία Γραφή, ἡ δημιουργικότητα τῶν ἀνθρώπων ἐκφράζεται μέσα ἀπὸ τὸ χτίσιμο τῶν πρώτων πόλεων ἀπὸ τὰ παιδιὰ τῶν πρωτοπλάστων, (Γεν. 4,7), τὶς μεθόδους ἀνοικοδόμησης τὶς ὁποῖες βελτίωσαν ἀρκετὲς γενεές ἀργότερα (Γεν. 11, 3), τὴν χρήση τῶν πρώτων μουσικῶν ὀργάνων, ψαλτηρίου καὶ κιθάρας (Γεν. 4, 21) καὶ τὴν κατασκευὴ τῶν πρώτων χάλκινων καὶ σιδερένιων ἐργαλείων (Γεν. 4, 22), ἑπτὰ γενεές μετὰ τὸν Ἀδάμ. Καὶ βέβαια τὸ πρῶτο μεγάλο θαυμαστὸ πλοῖο ποὺ κατασκεύασε ὁ ἄνθρωπος μὲ ξύλα πλανισμένα τετράγωνα καὶ μὲ ἐπικάλυψη πίσσας ἦταν ἡ γνωστὴ σὲ ὅλους κιβωτὸς τοῦ Νῶε, ὁ ὁποῖος ἔζησε ὁκτῶ γενεὲς ἀργότερα ἀπὸ τὸν Ἀδάμ. Τὴν ἐντολὴ καὶ τὶς ὁδηγίες γιὰ τὴν κατασκευή της, ὁ Νῶε τὶς εἶχε πάρει ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Θεὸ, ὁ ὁποῖος ἔδειξε καὶ πάλι τὴν μεγάλη του φιλανθρωπία καὶ ἔσωσε τὸ ἀνθρώπινο γένος μέσα ἀπὸ τὴν ἐπερχόμενη καταστροφὴ λόγω τῶν πολλῶν ἁμαρτιῶν μας, ἔχοντας τὸν δίκαιο αὐτὸν ἄνθρωπο ὡς συνεργάτη καὶ συνδημιουργό του στὴ σωτηρία μας.
Ἡ δημιουργικότητα τοῦ ἀνθρώπου λοιπὸν ὅπως καὶ ἡ φαντασία του ποὺ συνδέεται μὲ αὐτὴ εἶναι δώρα τοῦ Θεοῦ, ποὺ ἔχουν δωθεῖ στὸν ἄνθρωπο γιὰ νὰ Τον ὑπηρετήσει μὲ αὐτὰ καὶ νὰ συνεργαστεῖ μαζί Του στὸ σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας γιὰ τὴν σωτηρία του. Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι τὸ ἐπάγγελμα στὸ ὁποῖο ἐργάστηκε ὁ Κύριος ὡς ἄνθρωπος, πρὶν ἀρχίσει τὸ δημόσιο ἔργο του ἦταν ξυλουργός, δηλαδὴ κατεργαζόταν τὸ ξύλο καὶ δημιουργοῦσε μὲ αὐτὸ κατασκευές. Λίγο ἀργότερα ξεκίνησε τὸ δημόσιο ἔργο του, τὸ ὁποῖο ἦταν κυρίως νὰ διορθώνει ψυχοσωματικὲς δυσλειτουργίες στὸ κορυφαῖο δημιούργημα τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ τὸν ἄνθρωπο. Ὄχι μόνο στὸ κτιστὸ ὑλικό σώμα του, ἀλλὰ προπαντῶς στὴν ἐπίσης κτιστή, ὅμως ἄυλη ψυχή του. Καὶ δὲν περιορίστηκε μόνο στὴν διόρθωση, ἀλλὰ προχώρησε καὶ παραπέρα στὴν ἐκ τοῦ μηδενός πλάση καὶ ἀποκατάσταση μελῶν, γιὰ παράδειγμα τῶν ματιῶν τοῦ ἐκ γενετῆς ἀόμματου τὰ ὁποία δημιούργησε ἀπὸ πηλό (Ιω. 9, 1-41). Τελικὰ τὸ ἐπίγειο ἔργο Του ἀποκορυφώθηκε ἐπαναφέροντας στὴ ζωὴ νεκρὰ ἀνθρώπινα σώματα μὲ τὸ γνωστὸ σὲ ὅλους ἁπλὸ πρόσταγμα: «ἡ παῖς, ἐγείρου», «νεανίσκε, σοὶ λέγω, ἐγέρθητι», «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω». Ὅλα αὐτὰ βέβαια ἦταν ἀποτέλεσμα τῆς θεϊκῆς φύσεως τοῦ Κύριου Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία βέβαια μετὰ τὴν ἐνανθρώπισή Του δροῦσε μέσα ἀπὸ τὴν ἀνθρώπινη φύση ἁγιάζοντάς την καὶ αὐτή, καθὼς τὴν θεράπευε.
Ἐπομένως ὁ ἄνθρωπος καλείται νὰ δημιουργήσει, συνεργώντας ἔτσι μὲ τὸ Θεό, ὥστε νὰ πράξει τὸ θεῖο θέλημα γι΄ αὐτόν καὶ νὰ πετύχει τὸν σκοπὸ του γιὰ τὸν ὁποῖο Ἐκεῖνος τὸν δημιούργησε. Ἰδανικὸ παράδειγμα στέκονται ἡ χορεία τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων, ποὺ μὲ τὴν ἀνθρώπινη ἐπιστήμη καὶ προπαντῶς μὲ τὴν θεία Χάρη θαυματουργοῦσαν ἀνακουφίζοντας τὸν ἀνθρώπινο πόνο καὶ σώζοντας ζωές: μαζὶ μὲ τὰ σώματα τῶν ἀνθρώπων, θεράπευαν καὶ τὶς ψυχές τους. Ὁ Ἅγιος Λουκᾶς τῆς Κριμαίας πρόσφερε τόσο στὴν ἐπιστήμη μὲ τὰ πρωτοποριακὰ γιὰ τὴν ἐποχή του συγγράμματα καὶ τὶς τεχνικές του, βάση τῶν ὁποίων γιάτρεψε χιλιάδες, ὅσο ἐπίσης καὶ στὴν Ἐκκλησία, ἀποτελῶντας ἀκόμα ἕνα καταφύγιο, παρηγοριὰ καὶ ἐλπίδα γιὰ τοὺς πιστοὺς ἀνάμεσα στοὺς χιλιάδες ἄλλους Ἁγίους.
Ἔτσι ἀποδεικνύεται τελικὰ ὅτι ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ τεχνολογία, θεωρητικὰ καὶ πρακτικὰ δημιουργήματα τῶν ἀνθρώπων, μποροῦν - καὶ γι’ αὐτὸ τὸ σκοπὸ ὑπάρχουν - νὰ τεθοῦν στὴν ὑπηρεσία τοῦ «πλησίον» καὶ νὰ χρησιμοποιηθοῦν γιὰ νὰ δοξάζουν τὸν Πατέρα Δημιουργὸ καὶ ὄχι τοὺς δημιουργημένους κατ’ εἰκόνα Του δημιουργούς αὐτῶν. Γιατὶ οἱ ἄνθρωποι δημιούργησαν τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴν τεχνολογία κατὰ συγκατάβαση, παραχώρηση καὶ φυσικὴ ἀποκάλυψή δική Του, μὲ τὴν φώτιση καὶ τὰ χαρίσματα ποὺ τοὺς ἔχει στολίσει γιὰ νὰ γίνουν συνδημιουργοί Του! Οἱ ἐντολὲς ἀγάπης τοῦ Εὐαγγελίου εἶναι ἀδιανόητο καὶ ἀφύσικο νὰ μένουν ἄγνωστες στοὺς ἀνθρώπους - «συνδημιουργούς», ὅταν χαίρονται αὐτὰ τὰ μεγάλα χαρίσματα τοῦ Δημιουργοῦ τους πρὸς αὐτοὺς καὶ ἀπολαμβάνουν τὴν φυσικὴ ἀποκάλυψή Του σὲ αὐτούς, ἐπιμένοντας ὅμως νὰ προσποιοῦνται πολλοὶ ὅτι δὲν Τὸν γνωρίζουν. Καὶ ἐπομένως ἔτσι «λογαριάζουν χωρὶς τὸν ξενοδόχο». Ἀποτελεῖ ἄραγε αὐτὸ ὑποκρισία ἤ ἄνοησία, σύμφωνα καὶ μὲ τὸ ἁγιογραφικὸ: «εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ· οὐκ ἔστι Θεός».
4. Ἡ ἐλεύθερη ἐπιλογὴ δημιουργίας γιὰ τὸν δημιουργημένο ἄνθρωπο.
Ἡ ἐπιλογὴ ποὺ κάνει ἐλεύθερα ἕνας δημιουργημένος δημιουργός, ἕνας ἐπιστήμονας ἤ μηχανικός, ἀλλὰ καὶ ἕνας καλλιτέχνης μὲ τὸν δικό του τρόπο ὁ ὁποῖος συχνὰ μπορεῖ νὰ συνεργάζεται μὲ τοὺς ἄλλους δύο στενά, ἄν θὰ εἶναι ἡ πορεία του ἐντὸς τῆς ὁριοθέτησης τοῦ Δημιουργοῦ Θεοῦ, συμβάλλοντας στὴ σωτηρία τῶν συνανθρώπων του καὶ πορευόμενος πρὸς τὴν ἐπίτευξη τῆς καθ’ ὁμοίωσής στὸν Πλάστη του, ἤ ἄν ἀντιθέτως προτιμάει νὰ ἀρνηθεῖ τὴν ὁριοθέτηση αὐτὴν, αὐτονομούμενος ἔτσι ἔως καὶ αὐτοθεοποιούμενος, ὁδηγεῖ ἀναπόφευκτα σὲ εὐρεῖες καὶ πολύπλευρες προεκτάσεις ἤ ἐπιπτώσεις. Κατ’ ἀρχὴν ἡ ἐπιλογή του αὐτὴ ὁπωσδήποτε ἔχει πάνω του ὑπαρξιακὲς συνέπειες, ἀφοῦ ἡ στάση του αὐτὴ ἀφορὰ τὸν τρόπο τῆς πλάσης του ὡς ἄνθρωπος καὶ τὸ ποιὸν τῆς ἀνθρώπινης φύσεώς του. Ἐκτὸς ὅμως αὐτοῦ ἡ ἐπιλογή του αὐτὴ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ ἐπηρεάζει καὶ ὅλη τὴ δημιουργία γύρω του, τόσο τὸν ἄμεσο ἀνθρώπινο περίγυρό του, ὅσο ὅμως ἐπίσης καὶ τὴν εὐρύτερη κοινωνία, ἀλλὰ καὶ τὸ φυσικὸ περιβάλλον μὲ τὸ ὁποῖο ἀλληλεπιδρά, ἔμβιο καὶ μή ἔμβιο.
Ἔτσι, ὅσο ὁ ἄνθρωπος ἁγιάζεται, τόσο καὶ οἱ ἄνθρωποι γύρω του ποὺ τον δέχονται εἰρηνεύουν καὶ ὀφελοῦνται, τόσο καὶ ἡ φύση μεταμορφώνεται, εὐλογεῖται, ἄγρια ζώα γίνονται σαν προβατάκια φιλικὰ πρὸς τὸν ἄνθρωπο, ἄγονοι τόποι γεμίζουν ζωή, ξερὰ φυτὰ βλαστάνουν καὶ καρποφοροῦν, ἀρρώστιες ἐξαφανίζονται (βλέπε βίους ἅγιου Σεραφεῖμ τοῦ Σάρωφ, ἅγιου Μάμμα, ἅγιου Μόδεστου, ἅγιου Τρύφων).
Ἀντιθέτως, ὅσο ὁ ἄνθρωπος ἀποξενώνεται καὶ ἐπαναστατεῖ ἀπὸ τὸ Θεό, τείνει νὰ χρησιμοποιεῖ κάθε μέσο πρὸς δικό του συμφέρον, ὅπως αὐτὸς τὸ ἀντιλαμβάνεται καὶ τὸ ὁρίζει. Ἔτσι δὲν ἐνδιαφέρεται πραγματικὰ γιὰ τὸν συνάνθρωπό του καὶ τὴν ἀνάγκη του, ἤ καὶ πολὺ χειρότερα τὸν χρησιμοποιεῖ καὶ τὸν ἐκμεταλλεύεται. Τέλος νομίζει ὅτι τὸ φυσικὸ περιβάλλον εἶναι ἰδιοκτησία του, ὑπάρχει μόνο γι’ αὐτόν, καὶ ἐπομένως τὸ χρησιμοποιεῖ κατὰ βούλησιν μὲ κάθε τρόπο γιὰ τὴν βόλεψή του καὶ γιὰ τὸ ὅσο μεγαλύτερο κέρδος του. Μὲ μιὰ ματιὰ μέσα στὴν ἱστορία μας, ἀλλὰ καὶ γύρω μας, θὰ δοῦμε ἀνθρώπους νὰ χρησιμοποιοῦν διαχρονικὰ τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴν τεχνολογία: α) γιὰ νὰ κάνουν σκληροὺς ἐπεκτατικοὺς πολέμους, πολλὲς φορὲς στὸ ὄνομα τῆς διεθνοὺς εἰρήνης, ἤ β) γιὰ νὰ βασανίσουν βάναυσα ἀλλόθρησκους, ὅπως καὶ ἰδεολογικὰ ἀντιφρονοῦντες, πολλὲς φορὲς στὸ ὄνομα τῆς ἀμερόληπτης δικαιοσύνης, ἤ γ) γιὰ νὰ κάνουν ἀντιδεοντολογικὰ κακοποιητικὰ πειράματα, πολλὲς φορὲς στὸ ὄνομα τῆς κοινωφελοῦς ἐπιστήμης, ἤ δ) γιὰ νὰ ἀπομυζήσουν ὅλο τὸ φυσικὸ πλοῦτο, ὅπου καὶ ὅταν τοὺς δωθεῖ εὐκαιρία, πολλὲς φορὲς στὸ ὄνομα τῆς ἀνιδιοτελοῦς φιλανθρωπίας, ἤ καὶ τῆς προστασίας τοῦ περιβάλλοντος.
Καὶ δὲν εἶναι μόνο αὐτά! Ὅλοι ἔχουμε ἀκούσει πλέον σήμερα γιὰ ἔννοιες ὅπως «οἰκογενειακὸς προγραμματισμός», ποὺ συνδέεται μὲ τὶς ὅσο τὸ δυνατὸν αὐξανόμενες καὶ ἀνεξέλεγκτες ἐκτρώσεις, «διόρθωση φύλου», ποὺ τὶς πιὸ πολλὲς φορὲς πρόκειται γιὰ ἀλλαγὴ φύλου ἐκεῖ ποὺ δὲν ὑπάρχει ἡ παραμικρὴ σωματικὴ διαταραχή φύλου, «εὐθανασία», ποὺ μέχρι πρότινος τὴν ὀνομάζαμε αὐτοκτονία καὶ δολοφονία, καὶ ἀκόμα «εὐγονική», «γενετικὴ μηχανική», «μεταλλαγμένα προϊόντα», ὅπου ἡ τεχνολογία σὲ ὅλες αὐτὲς οἱ περιπτώσεις μάλλον χρησιμοποιεῖται τελικὰ γιὰ κακοποίηση τῆς «λίαν καλῆς» πλάσης τοῦ Θεοῦ, παρὰ γιὰ βελτίωση καὶ τελειοποίησή της προς πραγματικὸ συμφέρον μας. Καὶ ἔτσι μάλλον καταλήγει σὲ προσβολὴ καὶ βλασφήμια τοῦ Δημιουργοῦ, παρὰ στὴν εὐχαριστία καὶ δοξολογία Του. Καὶ νὰ μὴν ξεχνάμε καὶ αὐτὸ ποὺ μας ἔρχεται καθ’ ὀδόν, πρὸς ἔλεγχο τῆς διατροφικῆς ἀλυσίδας τοῦ ἀνθρώπου, μὲ τελικὸ σκοπὸ τὴν καταδυνάστευση αὐτοῦ, δηλαδὴ τὸ «τεχνητὸ κρέας», καὶ στὴν συνέχεια - ἀρχικὰ τουλάχιστον γιὰ ὅποιον «ἔχει ὄρεξη», ἀλλὰ ἀργότερα πιθανὸν νὰ προσπαθήσουν νὰ τὸ καταστήσουν ἐξαναγκαστικὸ γιὰ ὅλους- τὸ «ἐντομάλευρο»! Στὴν ἐποχή μας πιὸ πολὺ ἀπὸ κάθε ἄλλη περίοδο τῆς ἱστορίας ζοῦμε στὸ πετσί μας τὸ ρητὂ «πᾶσα ἐπιστήμη χωριζομένη ἀρετῆς πανουργία, οὐ σοφία φαίνεται».
Οὐδὲν λόγος βέβαια γιὰ τὰ σημερινὰ μέσα πολέμου, ἠλεκτρονικὰ καὶ δορυφορικὰ μέσα, τεχνητή νοημοσύνη, «ἀόρατα» ἀεροπλάνα, drones, πυρηνοκίνητα ὑποβρύχια, συμβατικοὶ πύραυλοι μὲ διηπειρωτικὴ ἐμβέλεια καὶ φοβερὴ ἀκρίβεια, μέσα μαζικῆς καταστροφῆς καὶ φρίκης, χημικὲς οὐσίες, ραδιενεργὲς οὐσίες, καὶ τὸ χειρότερο πυρηνικὲς κεφαλές, ποὺ μποροῦν νὰ καταστρέψουν μὲ λίγα πατήματα κουμπιῶν ὅλο τὸν πλανήτη. Θέλει πολὺ κάποιος γιὰ νὰ καταλάβει ὅτι ὅλοι αὐτοὶ ποὺ τὰ θεωροῦν αὐτὰ ἐπιτεύγματα καὶ πρόοδο δὲν ξέρουν οὔτε τὶ θὰ πεῖ Χριστός, οὔτε ποιὸ εἶναι τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ; Κάπου ἡ ἀνθρωπότητα ἔχει χάσει τὸν δρόμο της γιὰ τὰ καλά μὴ γνωρίζοντας ποὺ πράγματι ὁδεύει. Καὶ ἀλίμονό μας, ἄν καὶ ὅταν χαθεῖ παντελῶς ὁ ἔλεγχος.
Ὁ ἄνθρωπος δημιουργεῖ, ὄχι γιὰ νὰ συμβάλλει στὴ ζωὴ ποὺ τοῦ ἔδωσε ὁ Δημιουργός, νὰ συμβαδίζει μαζί Του καὶ τελικὰ νὰ ὁμοιωθεῖ σὲ Αὐτόν, ἀλλὰ γιὰ βλάψει αὐτὸ τὸ δῶρο τοῦ Θεοῦ καὶ νὰ τὸ καταστρέψει, σὲ μιὰ ἀλαζονικὴ προσπάθειά του νὰ αὐτονομηθεῖ, ἐξεγειρόμενος κατὰ τοῦ Δημιουργοῦ καὶ ἀνταγωνιζόμενος Αὐτόν, χτίζοντας πάλι σήμερα τὸν πύργο τῆς Βαβέλ ἀπὸ τὸ σημεῖο ἀκριβῶς ποὺ εἶχε πρὶν χιλιάδες χρόνια σταματήσει. Ἕνα πύργο ποὺ ἐργάζεται διακαώς νὰ μετατρέψει, ὅταν πιὰ τὸν ὁλοκληρώσει, στὴν ἴδια του τὴν ἀμετάκλητη καὶ ἀναπόδραστη φυλακή, λὲς καὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀντέξει στὸ ἐλάχιστο τὴν ἐλευθερία του καὶ θέλει μὲ ὁποιονδήποτε τρόπο νὰ ἀπεμπολήσει αὐτήν. Καὶ γι’ αὐτὸ τὸ σκοπὸ ἑτοιμάζεται νὰ χρησιμοποιήσει ἀντὶ γιὰ χοντρά σίδερα καὶ βαριὲς ἀλυσίδες, τὰ πολὺ πιὸ ἀποτελεσματικὰ σύγχρονα μέσα τὰ ὁποία τοῦ προσφέρει πλέον ἡ τεχνολογία: δηλαδὴ τὴν ἠλεκτρονικὴ ταυτότητα καὶ τὸν προσωπικὸ ἀριθμό.
Κρίσιμο ρόλο σὲ ὅλη αὐτὴ τὴν τροπὴ τῶν πραγμάτων σήμερα διαδραματίζει τὸ τελευταῖο μεγάλο ἀνθρώπινο ἐπίτευγμα, αὐτὸ δηλαδὴ τῆς τεχνητῆς νοημοσύνης, ποὺ εἶναι μιὰ ἐξέλιξη στὴν δημιουργικότητα τοῦ ἀνθρώπου, ἠ ὁποία ὑπὸ τὶς παραπάνω συνθήκες δὲν μπορεῖ βέβαια παρὰ νὰ μὴν ἔχει καλὴ κατάληξη γι’ αὐτόν. Καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι μιὰ ἀπαισιόδοξη ἄποψη, ἀλλὰ μιὰ ρεαλιστικὴ ἐκτίμηση. Ἦρθε στὰ χέρια αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ ὅπως ἤδη ἐξηγήσαμε σαφῶς παραπάνω, ἔχει ἀποδείξει πολλάκις μέσα στὴν ἱστορία, καὶ ἰδίως στοὺς ἔσχατους χρόνους ποὺ ζοῦμε τώρα, ὅπου ἡ τεχνολογικὴ πρόοδος ἔχει κορυφωθεῖ καὶ κατακλύσει τὴν ζωὴ του μέχρι θεοποίησής αὐτῆς καὶ αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι ἰκανὸς νὰ τὴν ἐλέγξει μὲ σύνεση καὶ νηφαλιότητα πρὸς τὸ πραγματικό συμφέρον αὐτοῦ καὶ ὅλου τοῦ κόσμου. Δὲν φοβόμαστε τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴν τεχνολογία αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴ μέχρι ὅπου καὶ νὰ φθάσει, ἀλλὰ τὴν ροπὴ τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὴν ἐμπαθὴ ζωή, πρὸς τὴν ἀποστασιοποίηση ἀπὸ τὸ Θεό, πρὸς τὴν κακὴ χρήση τῆς δημιουργικότητάς του καὶ τῶν ἐπιτευγμάτων του, ποὺ ἔτσι αὐτὰ μπορεῖ νὰ εἶναι μόνο εἰς βάρος του τελικά, ἐφόσον δὲν θέλει τὸν Θεὸ ὡς συνδημιουργὸ καὶ συνοδοιπόρο του. Ὅμως «τί γὰρ ὠφελήσει ἄνθρωπον ἐὰν κερδίσῃ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ ζημιωθῇ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ;» (Μκ. 8, 36).
5. Σωστὴ χρήση καὶ τῆς πιὸ σύγχρονης τεχνολογίας πρὸς ὄφελός μας.
Ἐν κατακλείδι, ὁ σύγχρονος πιστὸς ἄνθρωπος, ποὺ ἀκόμη θυμάται τὸν Θεὸ καὶ Δημιουργό του καὶ τὸν αἰώνιο προορισμό του, μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι σὲ θέση νὰ σταματήσει τὸν ἀχαλίνωτο καλπασμό τῆς τεχνολογίας, ὅμως μπορεῖ νὰ ἐλέγξει τὴν χρήση της ποὺ κάνει στὴ ζωή του, δίνοντας καὶ στοὺς ἄλλους τὸ παράδειγμα τῆς πραγματικῆς ζωῆς, ἔναντι τῆς εἰκονικῆς τοῦ ψηφιακοῦ κόσμου πίσω ἀπὸ τὴν ὀθόνη. Ἡ ψηφιακὴ εἰκόνα μπορεῖ νὰ τέρπει, νὰ ἐλκύει, νὰ φαίνεται ὅτι σοῦ δίνει αὐτὸ ποὺ σου στερεῖ ὁ πραγματικός κόσμος. Καὶ ὅμως ὅλο αὐτό, στὸ βαθμὸ ποὺ συνοδεύεται ἀπὸ ἀποκοπὴ καὶ λήθη τῆς πραγματικότητας γιὰ σχετικὰ μικρὸ ἥ μεγάλο χρονικὸ διάστημα, ἀποτελεῖ μιὰ ψευδαίσθηση, κάτι φανταστικό, ποὺ δὲν προσθέτει πραγματικὰ ἀπολύτως τίποτα στὸ ψυχικὸ ὄφελος καὶ στὴ πνευματικὴ πορεία σου πρὸς τὸ μέλλον.
Μήπως εἶναι δυνατὸν ἄραγε νὰ σὲ νιώσει καὶ νὰ σὲ καταλάβει μιὰ φιγούρα τεχνητῆς νοημοσύνης μὲ τὴν ὁποία μπορεῖ νὰ συνομιλεῖς; Ἤ μήπως μπορεῖς νὰ ἀγγίξεις ἤ νὰ μυρίσεις τὰ λουλούδια πάνω στὴν ὀθόνη; Ἤ μήπως μπορεῖς νὰ γευθεῖς τὸ ἐλκυστικὸ τραπέζι ποὺ θὰ σβήσει μόλις πατήσεις τὸ «x» πάνω δεξιά; Ἤ μήπως μπορεῖς νὰ ζεσταθεῖς ἀπὸ τὸ τζάκι ποὺ βλέπεις μπροστά σου ἀναμμένο, ἀλλὰ θὰ χαθεῖ ὅταν πατήσεις τὸν «τερματισμὸ λειτουργίας»; Ὅλα αὐτὰ μπορεῖ νὰ φαίνονταν ἀληθινά, ἀλλὰ ἦταν μόνο στὴν ὀθόνη τοῦ ὑπολογιστῆ καὶ στὴν φαντασία σου, ποὺ διέγειρε αὐτὸς καὶ ἔτσι διαλεγόταν μαζί σου γιὰ αὐτὸ ποὺ ὑποτίθεται ἦταν μπροστά σου, κοντά σου! Ὑποτίθεται! Στὴν πραγματικότητα δὲν ὑπήρχε τίποτα ἄλλο ἐκεῖ παρὸν ἐκτὸς ἀπὸ ἐσένα καὶ τὴν ἄψυχη παγερὴ ὀθόνη τοῦ ὑπολογιστή σου! Εἶναι μιὰ δυνατότητα ποὺ εἶχε ὁ ἄνθρωπος καὶ πρὶν κατασκευάσει τοὺς ἡλεκτρονικοὺς ὑπολογιστές, ὅπως εἴπαμε ἤδη καὶ στὴν ἀρχή, δηλαδὴ τὸ νὰ ταξιδεύει νοερὰ μὲ τὴν φαντασία του, μόνο ποὺ τώρα αὐτοὶ γίνονται προέκταση τῆς διανοητικῆς, ἀπομνημονευτικῆς καὶ ἀπεικονιστικῆς δύναμής του, ἀνοίγοντας του νέους ὁρίζοντες γιὰ φανταστικὰ ταξίδια. Ὅμως τὶ σχέση ἔχουν αὐτὰ ἀληθινὰ μὲ τὸ σκοπὸ γιὰ τὸν ὁποῖο πλαστήκαμε καὶ τὸν προορισμό μας, καὶ σὲ τὶ μᾶς ὀφελοῦν;
Τὸ ὄφελος καὶ τὸ μέλλον τοῦ καθενὸς ἐλεύθερου καὶ λογικοῦ ἀνθρώπου, ὅπως τὸν ἔπλασε ὁ Κύριος, βρίσκεται στὶς εὐαγγελικὲς ἐντολές Του, στὴν ἐλεύθερη ἄσκηση τῆς ἀληθινῆς διαπροσωπικῆς ἀγάπης, ποὺ γίνεται δυνατὴ μόνο ἐντὸς τοῦ πραγματικοῦ χρόνου ἐν Ἁγίω Πνεύματι, ἔχοντας μετάνοια γιὰ ὅλες τὶς ἀστοχίες καὶ ἀποτυχίες ποὺ μᾶς συμβαίνουν, χωρὶς νὰ χάνουμε ποτὲ τὴν πίστη καὶ ἐλπίδα μας στὸν ζωοδότη Κύριο Ιησοῦ Χριστό. Στὸν βαθμὸ ποὺ μποροῦμε νὰ χρησιμοποιήσουμε τὴν τεχνολογία στὴν ὑπηρεσία αὐτῆς τῆς στάσης ζωῆς, κερδίζοντας τὴν συνεισφορά της καὶ ὄχι ἔχοντάς αὐτὴν ἐμπόδιο σὲ αὐτὸ, τότε μπορούμε νὰ τὸ κάνουμε.
Ὁδοδείκτης σὲ αὐτὴ τὴν προσπάθεια πιστεύουμε ὅτι μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ παρακάτω δοκιμασμένος ἁγιοπατερικὸς γενικὸς κανόνας ἐργασίας: ἔχοντας τὸν νοῦ μας προσευχόμενο σὲ ἑτοιμότητα μπροστὰ στὴν ὀθόνη κατὰ τὴν κυριακὴ προτροπὴ «γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε» (Μκ. 14, 38), φροντίζουμε νὰ μὴν χάνουμε τὸν ἔλεγχο τῶν λογισμῶν μας. Κυρίως προσέχουμε μπροστὰ στὸν κίνδυνο νὰ παρασυρθοῦμε ἀπὸ κάποιο φανταστικὸ ρεμβασμό, κάτι γιὰ τὸ ὁποῖο ὅλοι οἱ ἁγίοι πατέρες μᾶς προειδοποιοῦν γιὰ νὰ μὴν πέσουμε σὲ ψυχοφθόρα πλάνη καὶ ἁμαρτία (βλέπε διδασκαλίες ἅγιου Ἰωάννη τῆς Κλίμακος, ἅγιου Γρηγόριου Παλαμά, ἅγιου Ἡσύχιου Πρεσβύτερου, ἅγιου Νικόδημου Ἁγιορείτη, τῶν σύγχρονων ἅγιων πατέρων) . Ἡ θεοφώτιστη ἀσκητικὴ διδασκαλία τῆς ἁγίας Ἐκκλησίας μας γιὰ τὸν ὅρο «νήψη» ὡς φύλαξη τοῦ νοῦ καὶ καθαρότητα καρδιᾶς, ἡ ὁποία παραμένει καὶ σήμερα ἐξ ἴσου ἐπίκαιρη, εἶναι αὐτὴ ποὺ μας παρέχει τὸν τρόπο καὶ τὴν δύναμη νὰ ἀντιμετωπίσουμε ριζικὰ καὶ νικηφόρα τὴν τεχνολογικὴ πρόκληση (βλέπε διδασκαλίες Μεγάλου Ἀντωνίου, ἁγίων Τριῶν Ἱεραρχῶν, ἅγιου Ἰσαάκ τοῦ Σύρου, ἅγιου Μάξιμου Ὁμολογητή, ἅγιου Μακάριου Αἰγυπτίου, ἅγιου Διάδοχου Φωτικῆς, ἅγιου Συμεῶν Νέου Θεολόγου, τῶν σύγχρονων ἅγιων πατέρων).
Πρωταρχικὴ σημασία στὰ ἀναγκαία μέτρα ποὺ παίρνουμε ἔχει ἡ ἐξ ἀρχῆς σαφὴ στοχοθεσία τῆς κάθε χρήσης τοῦ τεχνολογικοῦ μέσου καὶ ἡ τήρηση τῶν χρονικῶν ὁρίων ποὺ θέτουμε σαφῶς ἐξ ἀρχῆς πρὶν ἀπὸ αὐτή, διακόπτοντας καὶ ἀποχωρῶντας τὸ συντομότερο στὴν περίπτωση ποὺ νιώσουμε κάποια στιγμὴ ἀδυναμίας, πειρασμοῦ ἤ κόπωσης. Τέλος, ὅταν τὸ νιώθουμε ἀναγκαῖο καὶ θὰ πρέπει νὰ τὸ συνηθίζουμε αὐτό, νὰ ὁρίζουμε κάποιο ἰκανὸ χρόνο τεχνολογικῆς ἀποχῆς. Δηλαδή, σύμφωνα καὶ μὲ τὸν ὅρο ποὺ χρησιμοποιεῖται τελευταία σχετικὰ μὲ αὐτό, νὰ κάνουμε κατὰ διαστήματα «ψηφιακὴ νηστεία», ἐντὸς τοῦ πλαισίου τῆς γενικῆς ἐγκράτειας, ποὺ συνοδεύει ὡς στοιχεῖο ἀπαραίτητο τὴν πνευματικὴ ζωὴ κάθε Χριστιανοῦ.
Ἀλλὰ γιὰ τὴν ἐπίσης ἀπαραίτητη πνευματικὴ μελέτη μας, μήπως εἶναι προτιμότερα ἀπὸ τὴν φωτεινὴ ἠλεκτρονικὴ ὀθόνη τὰ περιλουσμένα μὲ τὴ θεία χάρη χάρτινα ἱερὰ βιβλία, ποὺ ξεκουράζουν τὸ βλέμμα καὶ τὸ νοῦ; Ἐπειδὴ ὅμως τελικά, ὅταν ὁ νοῦς συγκεντρωθεῖ καὶ ἐνωθεῖ μὲ τὴν καρδιά, τότε εἶναι προτιμότερο νὰ ἀντικαθίσταται ἀκόμα καὶ ἡ μελέτη μας ἀπὸ τὴν προσευχή, ὅπως οἱ ἄγιοι νηπτικοῖ καθηγητὲς τῆς ἐρήμου ἐξηγοῦν, γι’ αὐτὸ ἀκριβῶς λοιπὸν ἄς ἐλευθερώνουμε ὅσο τὸ δυνατὸν πιὸ πολὺ τὰ δάκτυλά μας ἀπὸ τὸ πληκτρολόγιο καὶ νὰ τὰ ὁδηγοῦμε αὐτὰ στὸ ἅγιο κομποσχοίνι ἔχοντας συνοδεία τὴν εὐχὴ «Δι’ εὐχῶν τῶν ἁγίων πατέρων ἡμῶν, Κύριε ἐλέησόν ἡμᾶς».
