Σοβαρές καταγγελίες βλέπουν το φως της δημοσιότητας σχετικά με αυθαίρετες πρακτικές τραπεζών, με πολίτες να υποστηρίζουν ότι αποκλείστηκαν από την πίστωση χωρίς να έχουν καμία ληξιπρόθεσμη οφειλή. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, τραπεζικά ιδρύματα φέρονται να εφαρμόζουν ένα άτυπο και παράνομο σύστημα «προληπτικής επιτήρησης», εκτός κάθε θεσμικού πλαισίου, στοχοποιώντας ακόμη και απολύτως συνεπείς δανειολήπτες, όπως αποκαλύπτει το «Πρώτο Θέμα».
Η «παγίδα» της απλής ενημέρωσης
Πολίτες που επισκέφθηκαν την πλατφόρμα του Εξωδικαστικού Μηχανισμού στη Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα, κάνοντας απλώς είσοδο με τους προσωπικούς κωδικούς TAXISnet για ενημερωτικούς λόγους, χαρακτηρίστηκαν αυτομάτως ως εν δυνάμει κακοπληρωτές. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τις καταγγελίες, ήταν να ενταχθούν σε άτυπες «μαύρες λίστες» τραπεζών, με συνέπεια την απόρριψη αιτήσεων χρηματοδότησης ή τραπεζικών υπηρεσιών, σαν να είχαν καταχωριστεί στον Τειρεσία.
Επιστολή-καταπέλτης από το ΥΠΕΘΟ
Όπως προκύπτει από επιστολή που εστάλη την περασμένη Τετάρτη από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προς την Ελληνική Ένωση Τραπεζών –και την οποία αποκαλύπτει το «Πρώτο Θέμα»– τα τραπεζικά ιδρύματα φαίνεται πως μετέτρεψαν τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών σε παράτυπο εργαλείο φακελώματος και «πρόληψης» κακοπληρωτών. Ένα εργαλείο με τεράστια κοινωνική και οικονομική σημασία χρησιμοποιήθηκε, σύμφωνα με το υπουργείο, ως μηχανισμός οικονομικής ασφυξίας σε βάρος υγιών και συνεπών δανειοληπτών και επιχειρήσεων.
Παραβίαση νόμων και δεοντολογίας
Η πρακτική αυτή φέρεται να εφαρμόστηκε κατά παράβαση του Ν. 5072/2023, αλλά και κάθε κανόνα τραπεζικής δεοντολογίας, χωρίς καμία διάκριση μεταξύ «κόκκινων» και «πράσινων» πελατών. Ωστόσο, η παρέμβαση Πιερρακάκη σηματοδοτεί το τέλος της ανοχής απέναντι σε πρακτικές που «τραβούν το χαλί» κάτω από τα πόδια υγιών επιχειρήσεων και δανειοληπτών.
Έλεγχοι σε όλο το φάσμα των τραπεζικών πρακτικών
Η παρέμβαση του υπουργείου επεκτείνεται σε όλα τα επίπεδα: από υπερβολικές και καταχρηστικές χρεώσεις, έως καταγγελίες για αθέμιτες πρακτικές διαχειριστών «κόκκινων δανείων», οι οποίες –αν και ο νόμος προβλέπει ότι πρέπει να εξετάζονται από τους servicers (άρθρο 13 ν. 5072/2023)– κατέληγαν να αγνοούνται πλήρως. Το μήνυμα της πολιτικής ηγεσίας είναι σαφές: η συμμόρφωση με τους νόμους και τους κανόνες κοινωνικής δικαιοσύνης δεν είναι πλέον προαιρετική.
Οικονομικός αποκλεισμός με ένα «κλικ»
«Ζητήσατε ενημέρωση για ρύθμιση οφειλών; Χάσατε την πίστωσή σας». Αυτό, σύμφωνα με τις καταγγελίες, ήταν το κυνικό δόγμα που εφάρμοζαν αθόρυβα οι τράπεζες, επιβάλλοντας «πιστωτικό θάνατο» ακόμη και στην απλή πρόθεση ενημέρωσης ενός δανειολήπτη. Η πρακτική αυτή εφαρμόζεται συχνά σε όσους έχουν ενταχθεί σε ρυθμίσεις τύπου εξωδικαστικού μηχανισμού ή παλαιότερα του νόμου Κατσέλη – άλλοτε δικαιολογημένα και άλλοτε όχι.
Πότε δικαιολογείται και πότε όχι
Αν κάποιος έχει «κόκκινες» οφειλές, τότε η απώλεια πίστωσης σχετίζεται με τον Τειρεσία και το οικονομικό του παρελθόν. Για να επανέλθει στη χρηματοδότηση, απαιτείται συνέπεια στη ρύθμιση. Αντίθετα, όταν κάποιος εντάσσεται στον εξωδικαστικό για οφειλές προς το Δημόσιο, ενώ εξυπηρετεί κανονικά τις τραπεζικές του υποχρεώσεις, οι τράπεζες δεν έχουν δικαίωμα να του διακόπτουν την πίστωση.
Η αποκάλυψη του άτυπου μηχανισμού φακελώματος
Το ΥΠΕΘΟ, έχοντας πλέον αδιάσειστα στοιχεία, περνά στην αντεπίθεση. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, με την έναρξη ή ακόμη και την απλή είσοδο στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού, αποστέλλεται αυτόματα μήνυμα προς όλους τους πιστωτές για τυχόν οφειλές. Αντί όμως αυτό να χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τη ρύθμιση, οι τράπεζες το αξιοποίησαν για τη δημιουργία ενός αυτοματοποιημένου και μη νόμιμου συστήματος φακελώματος.
Η «μαύρη λίστα» και η κορυφή του παγόβουνου
Η μεγάλη αποκάλυψη αφορά τη λειτουργία ενός άτυπου συστήματος «μαύρης λίστας», που αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου των αθέμιτων πρακτικών που εντόπισε το υπουργείο. Όπως προκύπτει, αρκούσε και μόνο η πρόθεση διερεύνησης ρύθμισης για να χαρακτηριστεί ένας δανειολήπτης «ύποπτος» και να διακοπούν αυτόματα τα πιστωτικά του όρια.
Ξεκάθαρο μήνυμα προς τις τράπεζες
Η επιστολή της γενικής γραμματέως Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνης Αλαμπάση, προς την Ελληνική Ένωση Τραπεζών, την οποία αποκαλύπτει το protothema, δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνείας: η χρήση κρατικών εργαλείων ως μέσων «πιστωτικού διωγμού» δεν θα γίνει πλέον ανεκτή.
Όπως αναφέρει στην επιστολή:
«Η Γενική Γραμματεία Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους (ΓΓΧΤΔΙΧ) έχει διαπιστώσει ότι σε ορισμένα εσωτερικά συστήματα των Χρηματοπιστωτικών Ιδρυμάτων εξακολουθεί να εμφανίζεται ο χαρακτηρισμός των αιτούντων ως “ενεργών στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών”, αποκλειστικά και μόνο λόγω εισόδου τους στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του Μηχανισμού, ακόμη και όταν δεν έχει υποβληθεί αίτηση ή η δημιουργηθείσα αίτηση έχει ακυρωθεί πριν από οποιαδήποτε οριστική υποβολή.
Η πρακτική αυτή είναι εσφαλμένη, δεν συνάδει με το θεσμικό πλαίσιο του Ηλεκτρονικού Μηχανισμού και επιφέρει σοβαρή βλάβη στην πιστοληπτική εικόνα πολιτών, οι οποίοι ενδέχεται να υφίστανται αδικαιολόγητες απορρίψεις αιτημάτων για χορήγηση χρηματοοικονομικών προϊόντων (π.χ. πιστωτικών καρτών, δανείων)».
Η επιστολή συνεχίζει με ρητή εντολή:
«Κάθε ΑΦΜ που περιλαμβάνεται στο αρχείο που έχει αποσταλεί από τη ΓΓΧΤΔΙΧ πρέπει να αποχαρακτηρίζεται άμεσα από οποιαδήποτε εσωτερική σήμανση.
Από την ημερομηνία παραλαβής του σχετικού αρχείου, τα Χρηματοπιστωτικά Ιδρύματα υποχρεούνται εντός 15 εργάσιμων ημερών να διαγράψουν κάθε σχετική σήμανση για τα συγκεκριμένα ΑΦΜ». Ενώ μόλις ενεργοποιηθεί ο νέος μηχανισμός ελέγχου, η προθεσμία συρρικνώνεται στις 10 ημέρες.
Και η επιστολή καταλήγει: «Καλείσθε να διασφαλίσετε ότι τυχόν αρνητικές επιπτώσεις για τους πολίτες (όπως απορρίψεις αιτημάτων χρηματοδοτικών προϊόντων), οι οποίες βασίστηκαν σε λανθασμένη εσωτερική σήμανση, θεωρούνται ως μη γενόμενες, με τις αντίστοιχες διορθωτικές ενέργειες από την πλευρά σας».
Το σκάνδαλο πέρα από τους «κόκκινους» δανειολήπτες
Το ζήτημα που έχει ανακύψει δεν περιορίζεται μόνο σε δανειολήπτες με «κόκκινα» δάνεια, οι οποίοι προσέφυγαν στον εξωδικαστικό μηχανισμό σε μια προσπάθεια οικονομικής επανεκκίνησης. Σύμφωνα με στοιχεία της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, στην ίδια παγίδα βρέθηκαν και κατηγορίες πολιτών που δεν είχαν καμία πρόθεση ή ανάγκη τραπεζικής ρύθμισης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται επιχειρηματίες που εισήλθαν στην πλατφόρμα αποκλειστικά για οφειλές προς το Δημόσιο, χωρίς να διαθέτουν «κόκκινα» τραπεζικά δάνεια. Παράλληλα, απλοί πολίτες που μπήκαν διερευνητικά, απλώς για να ενημερωθούν για τη λειτουργία του εργαλείου, χωρίς καν να ολοκληρώσουν αίτηση. Ακόμη και συνεπείς δανειολήπτες χωρίς τραπεζικά χρέη, αλλά με υποχρεώσεις προς την Εφορία ή τα ασφαλιστικά ταμεία, βρέθηκαν αντιμέτωποι με απρόσμενες συνέπειες.
Το φαινόμενο έφτασε σε ακραία σημεία, καθώς ακόμη και υπάλληλοι της ίδιας της Γραμματείας, που εισέρχονταν στην πλατφόρμα για υπηρεσιακούς λόγους προκειμένου να βοηθήσουν πολίτες ή επιχειρήσεις, αντιμετώπισαν περιορισμούς στις τραπεζικές τους σχέσεις.
Ένας άτυπος και παράνομος «Τειρεσίας»
Ουσιαστικά, ο εξωδικαστικός μηχανισμός μετατράπηκε σε έναν άτυπο και παράνομο δεύτερο «Τειρεσία», χωρίς δικαστική απόφαση, χωρίς ληξιπρόθεσμες οφειλές και χωρίς καμία νόμιμη βάση. Ακόμη και όσοι απλώς αναζήτησαν πληροφορίες για τις οφειλές τους, βρέθηκαν αντιμέτωποι με ακυρώσεις πιστωτικών καρτών και αρνήσεις ανανέωσης τραπεζικών συνεργασιών.
Για τους επιχειρηματίες, οι επιπτώσεις υπήρξαν άμεσες και ιδιαίτερα επώδυνες. Η απώλεια αλληλόχρεου λογαριασμού σήμαινε αδυναμία κάλυψης βασικών αναγκών ρευστότητας, ενώ το κλείσιμο καρνέ επιταγών οδηγούσε σε παράλυση των εμπορικών συναλλαγών. Η «προληπτική» ακύρωση πιστωτικών καρτών σε υγιείς επιχειρήσεις ισοδυναμούσε με αιφνίδια απόσυρση της τραπεζικής στήριξης από πελάτες που δεν είχαν διαπράξει καμία παράβαση.
Οι πρώτες αντιδράσεις και η αδράνεια των τραπεζών
Τα πρώτα περιστατικά καταγράφηκαν πριν από περίπου έξι μήνες. Η Γενική Γραμματεία είχε αποστείλει επανειλημμένες ηλεκτρονικές επιστολές και υπενθυμίσεις προς τις τράπεζες, ζητώντας διόρθωση της πρακτικής. Η απάντηση, ωστόσο, παρέμενε σταθερά η ίδια: «Δώσαμε εντολή να διορθωθεί, θα το επαναλάβουμε».
Παρά τις διαβεβαιώσεις, η πρακτική του άτυπου αποκλεισμού χιλιάδων πολιτών από την πίστωση συνεχίστηκε. Πλέον, όμως, η αποκάλυψη του φακελώματος οδηγεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας σε δυναμική παρέμβαση, με στόχο τη θεσμική προστασία των δανειοληπτών, τη σύσταση μόνιμης Επιτροπής Ελέγχου Καταγγελιών και την επιστροφή αδικαιολόγητων χρεώσεων.
Τριπλή θεσμική παρέμβαση
Η κυβερνητική αντίδραση αναπτύσσεται σε τρία διακριτά μέτωπα:
- Τελεσίγραφο για τις «blacklist»: Με αυστηρή επιστολή, ζητείται η άμεση παύση της πρακτικής αποκλεισμού από την πίστωση και ο υποχρεωτικός αποχαρακτηρισμός των σχετικών ΑΦΜ εντός 15 εργάσιμων ημερών. Παράλληλα, απαιτείται η αποκατάσταση κάθε αδικαιολόγητης απόρριψης ως «μη γενόμενης». Υπενθυμίζεται ρητά ότι ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποτελεί εργαλείο ρύθμισης και όχι στίγμα, ενώ η συμμετοχή σε αυτόν δεν μπορεί να δικαιολογεί αναστολή πιστωτικών προϊόντων χωρίς ληξιπρόθεσμες τραπεζικές οφειλές.
- «STOP» στις αυθαίρετες χρεώσεις: Από τα μέσα του μήνα, νέα επιστολή της Γραμματείας προς τις τράπεζες ζητά τον έλεγχο και τον τερματισμό παράνομων χρεώσεων. Το ΥΠΕΘΟ ξεκαθαρίζει ότι οι προμήθειες αναλήψεων από ΑΤΜ πρέπει να τηρούν αυστηρά τον νόμο 5167/2024, βάζοντας τέλος σε «ευρηματικές» υπερχρεώσεις. Επισημαίνεται ότι έχουν εντοπιστεί χρεώσεις που δεν δικαιολογούνται και καλούνται τα μέλη της Ελληνικής Ένωσης Τραπεζών να συμμορφωθούν άμεσα.
- Συγκρότηση Επιτροπής Ελέγχου Καταγγελιών: Ταυτόχρονα, αποφασίστηκε η σύσταση ειδικής Ελεγκτικής Ομάδας Εργασίας, η οποία θα εξετάζει κάθε καταγγελία για αντιδεοντολογική συμπεριφορά των servicers. Δημιουργείται έτσι ένα ψηφιακό μητρώο συμπεριφοράς για τον κλάδο, με συστηματική παρακολούθηση, ιστορικό αρχείο και ενεργοποίηση κυρώσεων όπου διαπιστώνονται παραβάσεις του Ν. 5072/2023.
Το μήνυμα προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα
Με τις τρεις αυτές παρεμβάσεις της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα, στέλνεται σαφές μήνυμα ότι η καταστρατήγηση των νόμων δεν γίνεται ανεκτή. Στόχος είναι η προστασία της υγιούς επιχειρηματικότητας και η άρση αδικαιολόγητων περιορισμών στη ρευστότητα.
Η σκυτάλη στην Τράπεζα της Ελλάδος
Η επιστολή Αλαμπάση και η σύσταση της Ομάδας Εργασίας συνιστούν την τελευταία προειδοποίηση. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, ενεργοποιείται άμεσα η εποπτεία της Τράπεζας της Ελλάδος, με δυνατότητα επιβολής διορθωτικών μέτρων, διοικητικών προστίμων ή ακόμη και αφαίρεσης άδειας λειτουργίας.
Για τον πολίτη και τον επιχειρηματία που βρέθηκε θύμα αυτής της πρακτικής, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: υπάρχει πλέον επίσημη οδός καταγγελίας, θεσμική παρακολούθηση και ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων του.
