Σε καθεστώς αυξημένης εγρήγορσης βρίσκονται τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι εθνικές κυβερνήσεις καθώς η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο δημιουργεί νέα δεδομένα στις διατλαντικές σχέσεις. Η Γηραιά Ήπειρος μοιάζει να βαδίζει πάνω σε εξαιρετικά λεπτό πάγο προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για διατήρηση της συμμαχίας και στην υποχρέωση προάσπισης των οικονομικών της συμφερόντων.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχοντας πλέον την εμπειρία της πρώτης θητείας του Αμερικανού προέδρου δεν αιφνιδιάζονται αλλά προετοιμάζονται πυρετωδώς εξετάζοντας κάθε πιθανό σενάριο και ανασύροντας από τα συρτάρια τους σχέδια έκτακτης ανάγκης.
Η απειλή των δασμών και τα ευρωπαϊκά αντίμετρα
Ο μεγαλύτερος φόβος που πλανάται πάνω από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ακούει στο όνομα εμπορικός πόλεμος. Η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ περί επιβολής οριζόντιων δασμών στα εισαγόμενα προϊόντα έχει σημάνει συναγερμό στις Βρυξέλλες. Οι επιτελείς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν ήδη ξεκινήσει τη διαδικασία χαρτογράφησης των πιθανών επιπτώσεων και την κατάρτιση λίστας με αμερικανικά προϊόντα που θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο αντιποίνων.
Η στρατηγική της Ευρώπης βασίζεται στη λογική της ταχείας και στοχευμένης αντίδρασης. Σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον προχωρήσει σε μονομερείς ενέργειες η ΕΕ εμφανίζεται αποφασισμένη να απαντήσει με ισοδύναμα μέτρα πλήττοντας ευαίσθητους τομείς της αμερικανικής οικονομίας. Ωστόσο βασική επιδίωξη παραμένει η αποφυγή της κλιμάκωσης καθώς μια τέτοια εξέλιξη θα ήταν καταστροφική και για τις δύο πλευρές του Ατλαντικού σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει ήδη σοβαρές προκλήσεις.
Η διπλωματία της «συναλλαγής» και ο ρόλος της φον ντερ Λάιεν
Αναγνωρίζοντας τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του Αμερικανού προέδρου η ευρωπαϊκή ηγεσία φαίνεται να προσαρμόζει την τακτική της υιοθετώντας μια πιο πραγματιστική προσέγγιση. Η Πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επιχειρεί να οικοδομήσει διαύλους επικοινωνίας βασισμένους στη λογική της συναλλαγής που προτιμά ο Τραμπ. Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων αναμένεται να πέσουν προτάσεις που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τις αμερικανικές απαιτήσεις χωρίς να θίγουν τον πυρήνα των ευρωπαϊκών συμφερόντων.
Μεταξύ των «όπλων» που διαθέτει η Ευρώπη είναι η δυνατότητα αύξησης των εισαγωγών αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου LNG αλλά και η αγορά αμερικανικού αμυντικού εξοπλισμού. Με τον τρόπο αυτό οι Βρυξέλλες ελπίζουν να κατευνάσουν τις ανησυχίες του Τραμπ για το εμπορικό έλλειμμα και να δείξουν έμπρακτα τη διάθεση για συνεργασία. Παράλληλα η Ευρώπη τονίζει τη γεωπολιτική της σημασία ως αναντικατάστατος σύμμαχος απέναντι στην άνοδο της Κίνας επιχειρώντας να μετατοπίσει τη συζήτηση από το εμπόριο στην ασφάλεια.
Ο κίνδυνος της εσωτερικής διαίρεσης
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχήματα για την Ευρώπη είναι η διατήρηση της ενότητας στο εσωτερικό της. Η τακτική του Ντόναλντ Τραμπ να προσεγγίζει διμερώς τα κράτη μέλη παρακάμπτοντας τις Βρυξέλλες αποτελεί σοβαρή απειλή για τη συνοχή της Ένωσης. Χώρες με ισχυρή εξαγωγική δραστηριότητα όπως η Γερμανία αισθάνονται μεγαλύτερη πίεση και ενδέχεται να μπουν στον πειρασμό να αναζητήσουν ξεχωριστές συμφωνίες για να προστατεύσουν την αυτοκινητοβιομηχανία τους.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιλαμβάνονται πως αν επιτρέψουν να δημιουργηθούν ρήγματα στο κοινό μέτωπο η διαπραγματευτική τους ισχύς θα εξανεμιστεί. Για τον λόγο αυτό γίνονται συνεχείς διαβουλεύσεις ώστε να διασφαλιστεί ότι η απάντηση στις αμερικανικές προκλήσεις θα είναι ενιαία και συντονισμένη. Η εντολή που έχει δοθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι να διαπραγματευτεί εξ ονόματος όλων των κρατών μελών στέλνοντας το μήνυμα ότι η Ευρώπη είναι ενωμένη και δεν πρόκειται να υποκύψει σε πιέσεις που στοχεύουν στη διάσπασή της.
Το «χαρτί» της Ουκρανίας και του ΝΑΤΟ
Στην εξίσωση των σχέσεων με τη νέα αμερικανική διοίκηση μπαίνει αναπόφευκτα και το ζήτημα της ασφάλειας. Η πίεση του Τραμπ για αύξηση των αμυντικών δαπανών από τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη του ΝΑΤΟ είναι δεδομένη. Η Ευρώπη προσέρχεται σε αυτόν τον διάλογο έχοντας ήδη αυξήσει σημαντικά τους προϋπολογισμούς της για την άμυνα επιχειρώντας να αφαιρέσει αυτό το επιχείρημα από τη ρητορική του Αμερικανού προέδρου.
Ταυτόχρονα το ζήτημα της στήριξης στην Ουκρανία παραμένει ακανθώδες. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να πείσουν την Ουάσιγκτον ότι η συνεχής βοήθεια προς το Κίεβο είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ καθώς αποτρέπει την επικράτηση της Ρωσίας και διασφαλίζει τη σταθερότητα στη Δύση. Η προετοιμασία της Ευρώπης για την εποχή Τραμπ είναι πολυεπίπεδη και απαιτεί λεπτούς χειρισμούς καθώς κάθε λάθος βήμα μπορεί να οδηγήσει σε ρήξη με απρόβλεπτες συνέπειες για την παγκόσμια τάξη.
