Η σύγχρονη ογκολογία εισέρχεται ολοένα και περισσότερο στην εποχή της ιατρικής ακριβείας, όπου η αντιμετώπιση των κακοηθειών δεν βασίζεται αποκλειστικά στο όργανο προέλευσης της νόσου αλλά στα ιδιαίτερα μοριακά χαρακτηριστικά κάθε όγκου.

Στο πλαίσιο αυτό, μία ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη ανακοινώθηκε πρόσφατα από τον U.S. Food and Drug Administration (FDA), η οποία ενέκρινε το zenocutuzumab-zbco (Bizengri), ένα νέο διειδικό μονοκλωνικό αντίσωμα για ασθενείς με προχωρημένο ή μεταστατικό χολαγγειοκαρκίνωμα που φέρει σύντηξη του γονιδίου NRG1 και έχει εμφανίσει πρόοδο μετά από προηγούμενη συστηματική θεραπεία.

Τι είναι το χολαγγειοκαρκίνωμα

Πρόκειται για μία από τις πλέον επιθετικές κακοήθειες του πεπτικού συστήματος  όπως αναφέρει η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος (Θεραπευτική Κλινική Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ).

Παρότι θεωρείται σχετικά σπάνιο νεόπλασμα, η συχνότητά του φαίνεται να αυξάνεται διεθνώς, ενώ η διάγνωση πραγματοποιείται συχνά σε προχωρημένα στάδια, όταν η χειρουργική εξαίρεση δεν είναι πλέον εφικτή. Οι θεραπευτικές επιλογές σε μεταστατική νόσο παραμένουν περιορισμένες και η πρόγνωση συχνά δυσμενής, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την ανάπτυξη νέων στοχευμένων θεραπειών.

Play Video

Η νέα αυτή έγκριση αφορά έναν εξαιρετικά σπάνιο αλλά βιολογικά σημαντικό μοριακό υπότυπο της νόσου: τους όγκους με σύντηξη NRG1. Οι συντήξεις αυτές λειτουργούν ενεργοποιώντας παθολογικά μονοπάτια κυτταρικής ανάπτυξης μέσω του άξονα HER2/HER3.

Το νέο φάρμακο

Το zenocutuzumab αποτελεί ένα καινοτόμο bispecific antibody σχεδιασμένο να στοχεύει ταυτόχρονα τους υποδοχείς HER2 και HER3. Πρόκειται για μία εξαιρετικά εξειδικευμένη θεραπευτική προσέγγιση, η οποία αντικατοπτρίζει τη μετάβαση της ογκολογίας από τη γενικευμένη θεραπευτική προσέγγιση στις στοχευμένες θεραπείες.

Η έγκριση του φαρμάκου βασίστηκε στη μελέτη φάσης ΙΙ eNRGy, μία πολυκεντρική κλινική δοκιμή που αξιολόγησε το zenocutuzumab σε ασθενείς με προχωρημένους συμπαγείς όγκους θετικούς για σύντηξη NRG1. Στην υποομάδα των ασθενών με μη εξαιρέσιμο ή μεταστατικό χολαγγειοκαρκίνωμα, το συνολικό ποσοστό αντικειμενικής ανταπόκρισης ανήλθε στο 36,8%, ένα ιδιαίτερα σημαντικό αποτέλεσμα για μία τόσο δύσκολη νόσο.

Επιπλέον, οι ανταποκρίσεις παρουσίασαν αξιοσημείωτη διάρκεια σε ορισμένους ασθενείς, υποδηλώνοντας ουσιαστικό και κλινικά σημαντικό όφελος.

Οι παρενέργειες

Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης το ευνοϊκό προφίλ ασφάλειας του φαρμάκου. Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες περιλάμβαναν κόπωση, διάρροια, μυοσκελετικούς πόνους, ναυτία, κοιλιακό άλγος και δύσπνοια, ενώ πολύ μικρό ποσοστό ασθενών διέκοψε τη θεραπεία λόγω τοξικότητας. Ωστόσο, όπως συμβαίνει με όλες τις στοχευμένες θεραπείες, απαιτείται προσεκτική παρακολούθηση για πιθανές σοβαρές επιπλοκές, όπως διάμεση πνευμονοπάθεια, αντιδράσεις υπερευαισθησίας ή καρδιακή δυσλειτουργία.

Η μοριακή χαρτογράφηση του όγκου ανοίγει το δρόμο για τη θεραπεία

Η εξέλιξη αυτή υπογραμμίζει ταυτόχρονα τη θεμελιώδη σημασία του ολοκληρωμένου μοριακού ελέγχου στους ασθενείς με χολαγγειοκαρκίνωμα. Η ανίχνευση σπάνιων αλλά θεραπευτικά αξιοποιήσιμων γενετικών αλλοιώσεων, όπως οι συντήξεις NRG1, απαιτεί προηγμένες τεχνικές next-generation sequencing (NGS), με ιδιαίτερη αξία των RNA-based αναλύσεων, οι οποίες μπορούν να αναγνωρίσουν γονιδιακές συντήξεις που συχνά διαφεύγουν των συμβατικών διαγνωστικών μεθόδων. Η μοριακή χαρτογράφηση του όγκου δεν αποτελεί πλέον μία εξειδικευμένη επιλογή μόνο για επιλεγμένα κέντρα, αλλά αναδεικνύεται σε αναπόσπαστο τμήμα της σύγχρονης ογκολογικής πρακτικής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το zenocutuzumab είχε ήδη λάβει προηγούμενη έγκριση για ασθενείς με μη μικροκυτταρικό καρκίνο πνεύμονα και αδενοκαρκίνωμα παγκρέατος που φέρουν σύντηξη NRG1, ενισχύοντας την έννοια των “tumor-agnostic” θεραπειών, δηλαδή των θεραπειών που στοχεύουν μία συγκεκριμένη μοριακή αλλοίωση ανεξαρτήτως του οργάνου προέλευσης του καρκίνου.

Η νέα αυτή έγκριση δεν αφορά μόνο ένα νέο φάρμακο. Αντιπροσωπεύει μία ευρύτερη αλλαγή φιλοσοφίας στη θεραπευτική αντιμετώπιση του καρκίνου, τη μετάβαση σε μία ογκολογική προσέγγιση βαθιά εξατομικευμένη, όπου η κατανόηση της βιολογίας του όγκου μπορεί να μεταφραστεί σε ουσιαστικό κλινικό όφελος, ακόμη και για ασθενείς με σπάνιους και επιθετικούς μοριακούς υποτύπους της νόσου.