Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη που παράγεται από τα επινεφρίδια και, παρά τη φήμη της ως «ορμόνη του στρες», επιτελεί ζωτικές λειτουργίες. Ρυθμίζει τον μεταβολισμό, την αρτηριακή πίεση, τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα και την απόκριση του ανοσοποιητικού στη φλεγμονή.
Η παραγωγή της ακολουθεί έναν φυσιολογικό ημερήσιο ρυθμό. Τα επίπεδά της κορυφώνονται το πρωί για να μας δώσουν την ενέργεια που χρειαζόμαστε στο ξύπνημα και μειώνονται σταδιακά κατά τη διάρκεια της ημέρας, φτάνοντας στο χαμηλότερο σημείο τους τη νύχτα.
Παράλληλα, η κορτιζόλη αποτελεί τον βασικό μηχανισμό επιβίωσης του οργανισμού απέναντι στον κίνδυνο. Όταν αντιμετωπίζουμε μια πιεστική ή επικίνδυνη κατάσταση, τα επίπεδά της αυξάνονται απότομα για να προετοιμάσουν το σώμα για δράση (την αντίδραση «μάχης ή φυγής»).
Στη σύγχρονη καθημερινότητα, όμως, ο εγκέφαλος κάποιες στιγμές δεν μπορεί να ξεχωρίσει μια πραγματική απειλή από την πίεση στη δουλειά, τις οικονομικές έννοιες, την έλλειψη ύπνου και το άγχος που δημιουργούν αυτές οι καταστάσεις. Ο μηχανισμός επιβίωσης τότε βλέπει ένα διαρκή κίνδυνο, με αποτέλεσμα να μένει κολλημένος στο «ON».
Σε αυτήν την περίπτωση, τα επίπεδα της κορτιζόλης παραμένουν σταθερά υψηλά, διαταράσσοντας τον ημερήσιο κύκλο της και προκαλώντας μακροπρόθεσμα προβλήματα στην υγεία.
Ποια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν
Ανησυχία για την υγεία του Τζόκοβιτς: Ζαλίστηκε και έκανε εμετό εν ώρα αγώνα στο Σινσινάτι
Το δύσκολο είναι ότι η υψηλή κορτιζόλη δεν έχει ένα μοναδικό σύμπτωμα που να την «προδίδει». Μπορεί να συνδέεται με διαταραχές ύπνου, κόπωση, πονοκεφάλους, ευερεθιστότητα ή αυξημένη επιθυμία για γλυκά και λιπαρά τρόφιμα.
Όταν η περίσσεια είναι πιο έντονη και παρατεταμένη, μπορεί να εμφανιστούν:
- αύξηση βάρους κυρίως στον κορμό και στο πρόσωπο,
- μυϊκή αδυναμία,
- διαταραγμένος ύπνος
- υψηλή αρτηριακή πίεση,
- λαχτάρα για ζαχαρούχα, αλμυρά και λιπαρά τρόφιμα
- αυξημένο σάκχαρο
- αυξημένη ευερεθιστότητα
- και εξασθένηση των οστών.
Τα συμπτώματα αυτά δεν σημαίνουν αυτόματα ότι κάποιος έχει παθολογικά υψηλή κορτιζόλη. Είναι συχνά συμπτώματα και μπορεί να οφείλονται σε πολλές αιτίες. Γι’ αυτό και ένα πρησμένο ή πιο στρογγυλό πρόσωπο, το λεγόμενο «cortisol face» στα social media, δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη υπερκορτιζολαιμίας.
Τι είναι το σύνδρομο Cushing και πώς σχετίζεται με την κορτιζόλη
Το σύνδρομο Cushing ή υπερφλοιοεπινεφριδισμός είναι μια σπάνια πάθηση στην οποία ο οργανισμός εκτίθεται για μεγάλο διάστημα σε υπερβολικά υψηλά επίπεδα κορτιζόλης.
Μπορεί να προκληθεί από μακροχρόνια λήψη υψηλών δόσεων κορτικοστεροειδών ή, σπανιότερα, από όγκους που οδηγούν σε υπερπαραγωγή κορτιζόλης. Η παρατεταμένη έκθεση του οργανισμού σε τόσο υψηλά επίπεδα μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, όπως απώλεια οστικής μάζας, υψηλή αρτηριακή πίεση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, διαβήτη τύπου 2. Παράλληλα, μπορεί να προκαλέσει χαρακτηριστικές αλλαγές στην εμφάνιση και στο σώμα, όπως πιο στρογγυλό πρόσωπο, συσσώρευση λίπους στον κορμό, μωβ ραγάδες, εύκολους μώλωπες και μυϊκή αδυναμία.
Πότε χρειάζεται έλεγχος
Επειδή η κορτιζόλη μεταβάλλεται φυσιολογικά μέσα στην ημέρα, μια τυχαία μέτρηση αίματος δεν αρκεί πάντα.
Όταν υπάρχει κλινική υποψία, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει:
- μέτρηση κορτιζόλης στο σάλιο αργά το βράδυ, όταν φυσιολογικά θα έπρεπε να είναι πολύ χαμηλή,
- συλλογή ούρων για 24 ώρες, ώστε να μετρηθεί η ελεύθερη κορτιζόλη,
- δοκιμασία καταστολής με δεξαμεθαζόνη, για να διαπιστωθεί αν ο οργανισμός μπορεί να μειώσει φυσιολογικά την παραγωγή κορτιζόλης.
Να σημειωθεί ότι συνήθως χρειάζονται περισσότεροι από ένας έλεγχοι για να επιβεβαιωθεί η διάγνωση.
Έλεγχος χρειάζεται κυρίως όταν τα συμπτώματα είναι επίμονα, προοδευτικά και εμφανίζονται μαζί. Η παρουσία άγχους ή κακού ύπνου από μόνη της δεν σημαίνει ότι υπάρχει ενδοκρινολογική διαταραχή.
