«Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς, οι άνθρωποι σας φοβούνται». Με αυτά τα λόγια ξεκινούσε ανάρτηση στο Instagram που απευθυνόταν στον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν από τη Ρωσίδα influencer Βικτόρια Μπόνια, γνωστή για τα βίντεο με συμβουλές για μακιγιάζ και το lifestyle περιεχόμενο που δημοσιεύει.

«Οι άνθρωποι σας φοβούνται, οι bloggers σας φοβούνται, οι καλλιτέχνες σας φοβούνται, οι κυβερνήτες σας φοβούνται. Και εσείς είστε ο πρόεδρος της χώρας μας» ανέφερε στη συνέχεια.

Απευθύνοντας άμεση έκκληση προς τον Πούτιν, τον οποίο δηλώνει ότι στηρίζει, η Μπόνια απαριθμεί σειρά προβλημάτων στη Ρωσία. Μεταξύ αυτών, κατηγορίες για καθυστερημένη αντίδραση στις πλημμύρες στο Νταγκεστάν, ισχυρισμούς ότι η κυβέρνηση διαχειρίστηκε με βίαιο τρόπο πρόσφατες μαζικές θανατώσεις ζώων στη Σιβηρία, καθώς και την εντατικοποίηση των περιορισμών στα κοινωνικά δίκτυα.

Όπως υποστήριξε στην ανάρτησή της, την περασμένη Τρίτη, οι περιορισμοί αυτοί εμποδίζουν τους ανθρώπους να επικοινωνούν με αγαπημένα τους πρόσωπα. «Υπάρχει η αίσθηση ότι δεν ζούμε πλέον σε μια ελεύθερη χώρα» είπε.

Μέχρι το απόγευμα της Παρασκευής, η Μπόνια, η οποία ζει πλέον στο Μονακό και διαθέτει δική της σειρά καλλυντικών, είχε συγκεντρώσει 26.000.000 προβολές στο Instagram και περισσότερα από 75.000 σχόλια, πολλά από τα οποία επαινούσαν το θάρρος της.

Μία ακόμη δημοφιλής Ρωσίδα influencer lifestyle και ομορφιάς, γνωστή ως Άιζα και επίσης εγκατεστημένη στο εξωτερικό, εξέφρασε δημόσια τη στήριξή της στην Μπόνια μέσω Instagram. Υποστήριξε ότι οι πρόσφατοι περιορισμοί στην εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων Telegram θα αποτελέσουν «τεράστιο πλήγμα για τη ρωσική οικονομία» και έκανε παράπονα σχετικά με τη φορολογία και τις κοινωνικές ανισότητες.

«Πόσα χρήματα χρειάζεται να κλέψετε, για να είναι αρκετά;» διερωτήθηκε, αναφερόμενη στον «μέσο βουλευτή που διαθέτει περιουσία αξίας δισεκατομμυρίων και εκατομμυρίων δολαρίων και κατέχει πολλαπλά (ξένα) διαβατήρια». Το σχετικό βίντεο, πάντως, διαγράφηκε λίγο αργότερα...

Η δημόσια αυτή κριτική προς το Κρεμλίνο καταγράφεται, καθώς πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν υποχώρηση της στήριξης προς τον Πούτιν, ο οποίος έχει εντείνει τους περιορισμούς στο Διαδίκτυο, την ώρα που συνεχίζεται ο πολυετής πόλεμος κατά της Ουκρανίας και αυξάνονται οι οικονομικές δυσκολίες για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ακόμα και για υποστηρικτές του.

«Φαίνεται ότι κάτι αλλάζει» λέει στο CNN η Τατιάνα Στανόβαγια, ιδρύτρια της εταιρείας πολιτικής ανάλυσης R.Politik. Ακόμη και σε μια κοινωνία που έχει συνηθίσει περιορισμούς λόγω πολέμου και οικονομικές δυσκολίες, τα πρόσφατα προβλήματα πρόσβασης στο Ίντερνετ και οι περιορισμοί στο Telegram αποτελούν «κάτι που μοιάζει περισσότερο με κομβική στιγμή», όπως ανέφερε.

Οι περιορισμοί στο Διαδίκτυο έχουν ενταθεί από τις αρχές της άνοιξης, οδηγώντας το ήδη αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον πληροφόρησης της Ρωσίας σε νέα επίπεδα. Διακοπές στην πρόσβαση στο κινητό Διαδίκτυο, που επηρέασαν την καθημερινότητα ακόμη και σε μεγάλες πόλεις όπως η Μόσχα και η Αγία Πετρούπολη, συνέπεσαν με επιβράδυνση λειτουργίας του Telegram και νέα μέτρα κατά των VPN, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως στη Ρωσία για την παράκαμψη περιορισμών πρόσβασης στο διαδίκτυο.

Αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι οι διακοπές στο κινητό Διαδίκτυο αποτελούν μέρος μέτρων ασφαλείας για την αντιμετώπιση «ολοένα και πιο εξελιγμένων μεθόδων» ουκρανικών επιθέσεων, με το Κρεμλίνο να δηλώνει ότι «μόλις το μέτρο δεν θεωρείται πλέον απαραίτητο, η πρόσβαση στο Διαδίκτυο θα αποκατασταθεί πλήρως».
 

Οι περιορισμοί στο Telegram έχουν πλήξει ιδιαίτερα τους influencers, οι οποίοι είχαν ήδη χάσει τα έσοδά τους από το Instagram, μετά την εφαρμογή νόμου, τον Σεπτέμβριο, που απαγορεύει στους Ρώσους πολίτες να διαφημίζονται σε ιστοσελίδες που έχουν μπλοκαριστεί ή χαρακτηριστεί «ανεπιθύμητες» από τη Ρωσία. Το Instagram μπλοκαρίστηκε επισήμως το 2022, ωστόσο παραμένει ευρέως προσβάσιμο μέσω VPN.

Στις 26 Μαρτίου, η Λίζα Μόκα, συγγραφέας και blogger, δημοσίευσε βίντεο στο Instagram με δάκρυα, απευθυνόμενη στους 900.000 ακολούθους της. «Δεν μπορώ να συνεχίσω έτσι» είπε. «Δεν αντέχω αυτό που μας κάνουν, αυτοί οι τύραννοι που έχουν αποκοπεί από την πραγματικότητα». Όπως ανέφερε, ζει σε απομακρυσμένη αγροτική περιοχή και ο μόνος τρόπος για να εργαστεί ή να μορφωθούν τα παιδιά της είναι μέσω Διαδικτύου.

«Όταν λέω στα παιδιά μου, που τα μεγάλωσα να είναι πατριώτες, “παιδιά, πρέπει να ενεργοποιήσω ένα ειδικό VPN για να παρακάμψω αυτά που σκέφτηκαν όσοι υποτίθεται ότι θα σας προστάτευαν, ώστε να μπορείτε να πάτε σχολείο”, αυτό είναι παράλογο» ανέφερε. Το βίντεο συγκέντρωσε 2.000.000 προβολές.

«Ελπίζω να μην με φυλακίσουν γι' αυτό το βίντεο», δήλωσε επίσης ένας 19χρονος χρήστης του Instagram με το όνομα Αρτιόμ στις αρχές Μαρτίου. Σε βίντεο που συγκέντρωσε πάνω από 600.000 προβολές, δήλωσε ότι βρίσκεται «σε σοκ» από το γεγονός ότι η Ρωσία όχι μόνο έχει μπλοκάρει κοινωνικά δίκτυα, αλλά απαγορεύει πλέον και τη χρήση αγγλικών λέξεων στη διαφήμιση. «Πού είναι η ελευθερία; Δεν καταλαβαίνω τους ανθρώπους που εξακολουθούν να θεωρούν τον εαυτό τους ελεύθερο. Οι δυνατότητες μειώνονται συνεχώς» είπε.

Δεν είναι, ωστόσο, μόνο οι προσωπικότητες των social media που εκφράζουν αντιδράσεις. Πρόσφατα άρθρα σε εφημερίδες επικρίνουν τις διακοπές στο Διαδίκτυο που επιβάλλονται χωρίς επαρκείς εξηγήσεις. Ένα άρθρο της εφημερίδας «Nezavisimaya Gazeta» στα τέλη Μαρτίου συνέκρινε ανοιχτά τις διακοπές με τις απαγορεύσεις του Στάλιν σε ορισμένες έρευνες για τη γενετική και τη ρομποτική.

Η Ρωσίδα πολιτική επιστήμονας Εκατερίνα Σούλμαν, από το Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο, εκτιμά ότι οι περιορισμοί στο Διαδίκτυο προκαλούν μεγαλύτερη δημόσια συζήτηση, επειδή θεωρούνται λιγότερο πολιτικοποιημένο θέμα, σημειώνει όμως ότι οι αλλαγές στο κοινωνικό κλίμα είχαν ξεκινήσει νωρίτερα, επηρεασμένες κυρίως από τον πόλεμο στην Ουκρανία.

«Υπήρχαν αρκετοί δείκτες που έδειχναν μεταβολή στάσεων μέσα στο 2025» δήλωσε στο CNN. «Διαμορφώθηκε μια σταθερή και αυξανόμενη πλειοψηφία ανθρώπων που θα προτιμούσε να σταματήσει ο πόλεμος, ακόμη και χωρίς την επίτευξη των αρχικών στόχων, αντί να συνεχιστεί».

Πολλοί Ρώσοι είχαν επίσης ελπίσει, σύμφωνα με την ίδια, ότι «ο σύμμαχός μας στον Λευκό Οίκο (σ.σ. ο Ντόναλντ Τραμπ) θα διόρθωνε την κατάσταση και ο πόλεμος θα τελείωνε με νίκη υπό τους δικούς μας όρους. Τίποτα από αυτά δεν συνέβη».

Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει ακόμη και πολίτες που στο παρελθόν δεν αμφισβητούσαν την ηγεσία της χώρας, σύμφωνα με τον Ρώσο ερευνητικό δημοσιογράφο, Αντρέι Σολντάτοφ. «Το αίσθημα κόπωσης από τον πόλεμο είναι εμφανές ακόμη και μεταξύ πατριωτών» ανέφερε στο CNN. «Οι ελπίδες που είχαν για τον Τραμπ έχουν χαθεί».

Η αξιολόγηση της κοινής γνώμης στη Ρωσία παραμένει σύνθετη, επισημαίνει η Σούλμαν, καθώς «δεν υπάρχει άμεση και ευθεία σύνδεση σε ένα αυταρχικό καθεστώς μεταξύ δυσαρέσκειας των πολιτών και των ενεργειών των αρχών». «Οι Ρώσοι πολίτες δεν είναι ψηφοφόροι» εξηγεί, χαρακτηρίζοντας το αποτέλεσμα των επικείμενων βουλευτικών εκλογών το φθινόπωρο «προδιαγεγραμμένο» από όσους βρίσκονται ήδη στην εξουσία.

Η αντίδραση του Κρεμλίνου έχει ιδιαίτερη σημασία. Την Πέμπτη, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ σχολίασε απευθείας το βίντεο της Μπόνια, δηλώνοντας ότι «θίγει πολλά ζητήματα και γίνεται ξεχωριστή εργασία για το καθένα… τίποτα από αυτά δεν αγνοείται».

Κατά την καθημερινή ενημέρωση των δημοσιογράφων την Παρασκευή, το Κρεμλίνο απέρριψε τον ισχυρισμό ότι ο Πούτιν δεν γνωρίζει την πραγματική έκταση των προβλημάτων της χώρας, όπως υπαινίχθηκαν ορισμένοι bloggers. «Ο Πούτιν είναι ο αρχηγός του κράτους. Η αρμοδιότητά του καλύπτει το ευρύτερο φάσμα ζητημάτων της ατζέντας» δήλωσε ο Πεσκόφ στο CNN, αποφεύγοντας να απαντήσει άμεσα στο ερώτημα αν πιστεύει ότι οι Ρώσοι φοβούνται τον πρόεδρό τους.

Με δάκρυα στα μάτια, η Μπόνια ευχαρίστησε τον Πεσκόφ σε νέο βίντεο την Πέμπτη και επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από την κάλυψη του πρώτου της μηνύματος από μέσα που δεν έχουν εγκριθεί από το Κρεμλίνο, όπως το BBC και το ρωσικό αντιπολιτευόμενο κανάλι TV Rain. «Δεν ξέρω τι θα συμβεί σε μένα» δήλωσε. «Θέλω μόνο να πω ότι άξιζε».

Οι bloggers στη Ρωσία βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση. Στα μέσα Μαρτίου, ο φιλοπουτινικός Ίλια Ρεμέσλο δημοσίευσε μανιφέστο στο Telegram, χαρακτηρίζοντας τον πόλεμο στην Ουκρανία «αδιέξοδο» και ζητώντας να οδηγηθεί ο Πούτιν σε δίκη. Την επόμενη ημέρα έγινε γνωστό ότι μεταφέρθηκε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο στην Αγία Πετρούπολη.

Στο αρχικό της βίντεο, η Μπόνια εξέφρασε επίσης ανησυχία για την υπόθεση της Βαλερία Τσεκαλίνα, γνωστής blogger με το όνομα Lerchek, της οποίας ο πρώην σύζυγος Αρτιόμ Τσεκαλίν καταδικάστηκε τη Δευτέρα σε επτά χρόνια φυλάκισης για παράνομες μεταφορές χρημάτων. Η ίδια είχε προσωρινά απαλλαγεί από τον περιορισμό κατ’ οίκον κράτησης, που είχε επιβληθεί για παρόμοιες κατηγορίες, προκειμένου να υποβληθεί σε θεραπεία για καρκίνο τέταρτου σταδίου.

Σύμφωνα με ειδικούς, ενδέχεται να ακολουθήσουν νέα περιοριστικά μέτρα, ιδίως καθώς η δημοτικότητα του Πούτιν έχει υποχωρήσει περισσότερο από επτά ποσοστιαίες μονάδες από την αρχή του έτους, σύμφωνα με το κρατικό ινστιτούτο δημοσκοπήσεων VCIOM.

«Πιθανόν να δούμε σύντομα ένα νέο κύμα περιορισμών, καταστολής, ίσως θεσμικών αλλαγών ή ανακατατάξεων σε θέσεις εξουσίας» εκτίμησε η Στανόβαγια.

Το βασικό ερώτημα για τη σταθερότητα του καθεστώτος, σύμφωνα με τη Σούλμαν, είναι αν οι Ρώσοι αντιλαμβάνονται την παρούσα κατάσταση με περιορισμούς στο Διαδίκτυο, αυξανόμενες οικονομικές δυσκολίες και συνεχιζόμενο πόλεμο ως κανονικότητα ή ως προσωρινή και μη φυσιολογική κατάσταση. «Ο πρόεδρος είναι το status quo» ανέφερε. «Αν σας αρέσει, τότε τον εγκρίνετε. Αν αρχίσετε να μην σας αρέσει το status quo, τότε αρχίζει να μην σας αρέσει και εκείνος».