Τον Απρίλιο του 2023, αλιείς που ψάρευαν στα ανοιχτά των ισπανικών ακτών στη Μεσόγειο έπιασαν κατά λάθος έναν καρχαρία μήκους περίπου δύο μέτρων και βάρους μεταξύ 80 και 90 κιλών.

Το ζώο είχε παγιδευτεί στα δίχτυα τους και ήταν νεκρό όταν το ανέβασαν στο σκάφος. Ήταν ένα νεαρό δείγμα λευκού καρχαρία (Carcharodon carcharias), ένα ζώο το οποίο έχει καταχωρηθεί ως αντιμέτωπο με εξαφάνιση στη δυτική Μεσόγειο. Αφού επιβεβαίωσαν ότι δεν ήταν εμπορικό είδος και αφού τράβηξαν φωτογραφίες, οι ψαράδες το επέστρεψαν στη θάλασσα.

Τώρα, ερευνητές του Ισπανικού Ινστιτούτου Ωκεανογραφίας (IEO-CSIC), σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Κάντιθ (UCA), έχουν τεκμηριώσει αυτή τη νέα επιβεβαιωμένη καταγραφή λευκού καρχαρία, ενός μοναχικού ζώου που μπορεί να ξεπεράσει τα έξι μέτρα σε μήκος και να ζήσει έως και 70 χρόνια.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Acta Ichthyologica et Piscatoria, παρέχει νέα στοιχεία σχετικά με την κατανομή του καρχαρία, τα οποία υποδηλώνουν την «επίμονη, αλλά εξαιρετικά σπάνια παρουσία του στην ισπανική Μεσόγειο», όπως επισημαίνει ο José Carlos Báez, ερευνητής του IEO-CSIC.

«Μόνο δύο επιθέσεις»

Η εξαντλητική έρευνα των ιστορικών αρχείων αλιευμάτων και θεάσεων, καθώς και άλλων στοιχείων, που πραγματοποιήθηκε από την ομάδα, από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα (1862-2023), επιβεβαίωσε συνολικά 66 θεάσεις του συγκεκριμένου είδους καρχαρία. Κατά τη διάρκεια αυτών των περισσότερων από 160 ετών, τα τεκμηριωμένα περιστατικά που αφορούσαν ανθρώπους ήταν «εξαιρετικά σπάνια», επιβεβαιώνοντας ότι αυτό το είδος δεν αποτελεί σημαντικό κίνδυνο για τον πληθυσμό κατά μήκος των ακτών μας, τονίζει το IEO-CSIC.

«Έχουμε βρει μόνο δύο επιθέσεις: μία το 1862, στην οποία ένα άτομο πέθανε στη Μάλαγα ενώ κολυμπούσε, και μία άλλη τη δεκαετία του 1980, όταν ένας καρχαρίας δάγκωσε τη σανίδα ενός σέρφερ στην Ταρίφα και του προκάλεσε σοβαρούς τραυματισμούς», εξηγεί ο Báez.

Έμμεσες ενδείξεις περιλαμβάνουν σημάδια δαγκωμάτων που παρατηρήθηκαν σε θαλάσσια ζώα που ξεβράστηκαν, ειδικά σε χελώνες. «Ο μεγάλος λευκός καρχαρίας, μαζί με τον καρχαρία τίγρη, είναι οι μόνοι που μπορούν να τρυπήσουν τα κελύφη τους», εξηγεί. Επιπλέον, αυτές οι παρατηρήσεις συμπίπτουν με τις μεταναστεύσεις του ερυθρού τόνου του Ατλαντικού, υποδηλώνοντας ότι η διαθεσιμότητα θηραμάτων επηρεάζει τις κινήσεις του είδους.

Ένα από τα λίγα επαληθευμένα περιστατικά

Το είδος του καρχαρία που εντοπίστηκε το 2023 επιβεβαιώθηκε μέσω γενετικής ανάλυσης, καθιστώντας το μία από τις ολιγάριθμες επαληθευμένες θεάσεις λευκού καρχαρία στα ισπανικά ύδατα τις τελευταίες δεκαετίες. Η σύλληψη πραγματοποιήθηκε εντός της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) της Ισπανίας, μιας θαλάσσιας περιοχής που εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια από την ακτή. Ο Báez εξηγεί ότι είναι ασυνήθιστο για έναν πελαγικό καρχαρία, ο οποίος ζει στον ανοιχτό ωκεανό, να βρίσκεται τόσο κοντά στην ακτή σε ρηχά νερά. «Φοβούνται να ξεβραστούν, συνήθως είναι αποπροσανατολισμένοι, χαμένοι ή άρρωστοι», διευκρινίζει.

Όσον αφορά την κατάσταση του πληθυσμού, οι συγγραφείς τονίζουν την ανάγκη για προσοχή. «Με τα διαθέσιμα δεδομένα, δεν είναι δυνατόν να πούμε ότι ο πληθυσμός του μεγάλου λευκού καρχαρία στη Μεσόγειο ανακάμπτει», επισημαίνει ο Báez. «Αυτό το νέο ρεκόρ θα μπορούσε να αντανακλά μια βελτίωση στα συστήματα παρακολούθησης και επικοινωνίας, παρά μια πραγματική αύξηση του μεγέθους του πληθυσμού», προσθέτει.

Το γεγονός ότι το τεκμηριωμένο δείγμα είναι νεαρό είναι ιδιαίτερα σημαντικό από επιστημονική άποψη. «Η παρουσία νεαρών δειγμάτων παρέχει βασικές πληροφορίες για τη δημογραφική δομή του είδους, ειδικά στην περίπτωση πληθυσμών που έχουν χαρακτηριστεί ως ευάλωτοι», επισημαίνει ο ερευνητής. Ωστόσο, η μελέτη τονίζει ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για να προσδιοριστεί εάν υπάρχουν περιοχές αναπαραγωγής που σχετίζονται με τα ισπανικά ύδατα, ένα ζήτημα που απαιτεί συγκεκριμένα προγράμματα μακροπρόθεσμης παρακολούθησης.

Πέρα από την εμβληματική του θέση στην ανθρώπινη φαντασία, ο μεγάλος λευκός καρχαρίας διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στη λειτουργία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. «Τα μεγάλα θαλάσσια αρπακτικά ζώα εκπληρώνουν μια βασική λειτουργία στην ισορροπία των ωκεανών. Ως είδη με μεγάλη μεταναστευτική δραστηριότητα, συνδέουν διαφορετικές περιοχές και συμβάλλουν στην καλή υγεία του θαλάσσιου περιβάλλοντος», καταλήγει ο Báez.

Η μελέτη υπογραμμίζει τη σημασία της συνέχισης της ανάπτυξης προγραμμάτων παρακολούθησης και διατήρησης που θα βελτιώσουν την κατανόησή μας για αυτό το είδος στη Μεσόγειο και θα οδηγήσουν σε μια διαχείριση βασισμένη σε αποδεικτικά στοιχεία.