Μια νέα, έστω και συγκρατημένη, δυναμική στο Κυπριακό καταγράφει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ στις Παρατηρήσεις του για την κατάσταση στην Κύπρο. Όπως σημειώνει, η ανάληψη καθηκόντων από τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη, σε συνδυασμό με την αυξημένη επαφή μεταξύ των ηγεσιών, αναζωπύρωσαν την ελπίδα για ένα παράθυρο ευκαιρίας που θα μπορούσε να επιτρέψει την επανεκκίνηση της διαδικασίας. Ο Αντόνιο Γκουτέρες δηλώνει ενθαρρυμένος από το γεγονός ότι, κατά το τελευταίο έτος, δεν καταγράφηκαν σοβαρά περιστατικά εντός της νεκρής ζώνης, ενώ οι δύο πλευρές επέδειξαν αυτοσυγκράτηση αποφεύγοντας μείζονες μονομερείς ενέργειες.
Έλλειμμα προόδου στην αποκλιμάκωση
Παρά το θετικό κλίμα, ο Γενικός Γραμματέας επισημαίνει ότι ουσιαστική πρόοδος στην αποκλιμάκωση δεν έχει επιτευχθεί. Όπως αναφέρει, δεν έχει σημειωθεί καμία εξέλιξη ως προς την αποσυμφόρηση της αυξανόμενης στρατιωτικής αναβάθμισης κατά μήκος των γραμμών κατάπαυσης του πυρός, γεγονός που εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία.
Ανησυχία για στρατιωτικές παραβιάσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για παραβιάσεις που συνδέονται με την κατασκευή στρατιωτικών εγκαταστάσεων εντός και γύρω από τη νεκρή ζώνη. Σύμφωνα με τον κ. Γκουτέρες, οι ενέργειες αυτές αποσκοπούν στη μόνιμη αλλοίωση του στρατιωτικού status quo, υπονομεύοντας τη σταθερότητα.
Συστήματα επιτήρησης και αποσταθεροποιητικός κίνδυνος
Κατά την υπό εξέταση περίοδο παρατηρήθηκε επιβράδυνση στην εγκατάσταση συστημάτων επιτήρησης στη νεκρή ζώνη, καθώς τα έργα πλησιάζουν στην ολοκλήρωσή τους. Ωστόσο, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ εξακολουθεί να τα θεωρεί σοβαρό παράγοντα ανησυχίας λόγω του αποσταθεροποιητικού κινδύνου. Η Εθνική Φρουρά προχώρησε σε οριακή αύξηση των συσκευών, ενώ οι Τουρκικές Δυνάμεις εγκατέστησαν νέους πύργους και συστήματα, με παράλληλη καταγραφή και άλλων μη εξουσιοδοτημένων κατασκευών.
Θόλωση στρατιωτικού και πολιτικού ρόλου
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στην πρακτική της σκόπιμης σύγχυσης μεταξύ στρατιωτικών και πολιτικών δομών, μέσω της απόκρυψης στρατιωτικών θέσεων σε πολιτικές εγκαταστάσεις. Πρόκειται, όπως τονίζεται, για πρακτική που εγείρει σοβαρές ανησυχίες.
Ο ρόλος της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στη σταθερότητα
Καθοριστικός παραμένει ο ρόλος της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στη διατήρηση της σταθερότητας. Ο Γενικός Γραμματέας υπογραμμίζει ότι η Αποστολή συμβάλλει ουσιαστικά στην αποκλιμάκωση χαμηλής έντασης επεισοδίων και στη διαφύλαξη της ακεραιότητας της νεκρής ζώνης. Προειδοποιεί, ωστόσο, ότι η αποτελεσματικότητά της είναι περιορισμένη χωρίς την πλήρη συνεργασία και των δύο πλευρών, υπενθυμίζοντας την ευθύνη τους να σεβαστούν τη νεκρή ζώνη και να αποτρέπουν μη εξουσιοδοτημένες δραστηριότητες.
Στασιμότητα στο ζήτημα της Πύλας
Αρνητική είναι η αποτίμηση και για τη συνεχιζόμενη στασιμότητα στο θέμα του οροπεδίου Πύλας. Ο κ. Γκουτέρες σημειώνει ότι η παρατεταμένη αναστολή εφαρμογής της συμφωνίας δεν συμβάλλει στη σταθερότητα, καλώντας τις πλευρές να συνεργαστούν με την ΟΥΝΦΙΚΥΠ ώστε να αναζητηθεί τρόπος προόδου.
Μονομερείς ενέργειες και Βαρώσια
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις μονομερείς ενέργειες που ενδέχεται να αναζωπυρώσουν τις εντάσεις. Ο Γενικός Γραμματέας επαναλαμβάνει την ανησυχία του για την κατάσταση στην περιφραγμένη περιοχή των Βαρωσίων και τη μη συμμόρφωση με τις εκκλήσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας για αναστροφή των ενεργειών μετά το άνοιγμα του 2020. Υπενθυμίζει ότι η θέση του ΟΗΕ, βάσει των ψηφισμάτων 550 και 789, παραμένει αμετάβλητη, ενώ καταδικάζει και τους περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε Βαρώσια, Στροβίλια και άλλες περιοχές.
Εισήγηση για ανανέωση της εντολής
Λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχιζόμενη συμβολή της ΟΥΝΦΙΚΥΠ στην ειρήνη και τη σταθερότητα, ο Αντόνιο Γκουτέρες εισηγείται στο Συμβούλιο Ασφαλείας την ανανέωση της εντολής της Αποστολής για ακόμη 12 μήνες, έως τις 31 Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, εκφράζει τις ευχαριστίες του προς τον νέο Ειδικό Αντιπρόσωπό του και επικεφαλής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ, Καρίμ Ντιάν, για την αφοσιωμένη ηγεσία του, καθώς και προς το σύνολο του προσωπικού για τη σταθερή δέσμευσή του στην υπόθεση της ειρήνης στο νησί.
Αναλυτικά η Έκθεση:
Σημαντική αύξηση της πολιτικής κινητικότητας, παράλληλα με τη συνέχιση ανησυχητικών τάσεων στρατιωτικοποίησης εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, καταγράφει η Έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Ειρηνευτική Δύναμη στην Κύπρο (ΟΥΝΦΙΚΥΠ), η οποία καλύπτει την περίοδο από 12 Ιουνίου έως 15 Δεκεμβρίου 2025.
Η Έκθεση αποτυπώνει από τη μία πλευρά, ενισχυμένο διάλογο και νέα Mέτρα Oικοδόμησης Eμπιστοσύνης και από την άλλη, συνεχιζόμενες στρατιωτικές παραβιάσεις, περιορισμούς στην ελευθερία κινήσεων της Αποστολής και σοβαρές επιπτώσεις από τη δημοσιονομική κρίση στον ΟΗΕ.
Στο πολιτικό πεδίο, η Έκθεση καταγράφει «ύπαρξη εντατικοποιημένου διαλόγου στην ειρηνευτική διαδικασία» κατά την υπό εξέταση περίοδο. Τον Ιούλιο 2025, ο Γενικός Γραμματέας συγκάλεσε άτυπη συνάντηση στη Νέα Υόρκη σε διευρυμένο σχήμα, με τη συμμετοχή των δύο ηγετών και των εγγυητριών δυνάμεων Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Οι πλευρές προχώρησαν σε απολογισμό των έξι πρωτοβουλιών εμπιστοσύνης που είχαν συμφωνηθεί τον Μάρτιο, μεταξύ των οποίων η σύσταση Τεχνικής Επιτροπής για τη νεολαία, δράσεις για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, η αποκατάσταση κοιμητηρίων, το άνοιγμα τεσσάρων σημείων διέλευσης, η αποναρκοθέτηση και η αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας στη νεκρή ζώνη. Παράλληλα, συμφωνήθηκαν τέσσερις επιπλέον πρωτοβουλίες, όπως η δημιουργία συμβουλευτικού οργάνου για τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και η παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα.
Καθοριστική θεωρείται και η ανάληψη καθηκόντων από τον νέο Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν, στις 24 Οκτωβρίου 2025, μετά τις εκλογές της 19ης Οκτωβρίου 2025. Ο ίδιος είχε διαδοχικές συναντήσεις με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο 2025, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, γεγονός που αποτυπώνεται στην Έκθεση ως στοιχείο ενισχυμένης εμπλοκής των ηγεσιών.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διατήρησε εκτεταμένη παρουσία στη νεκρή ζώνη, πραγματοποιώντας «περισσότερες από 15.000 στρατιωτικές και αστυνομικές περιπολίες εδάφους», καθώς και εναέριες περιπολίες, με στόχο την παρακολούθηση των γραμμών κατάπαυσης του πυρός και τη διατήρηση του στρατιωτικού status quo. Η Αποστολή συνέχισε επίσης να διαχειρίζεται πολιτικές δραστηριότητες στη νεκρή ζώνη και να στηρίζει την επαφή μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ωστόσο, η Έκθεση επισημαίνει ότι η ΟΥΝΦΙΚΥΠ αναγκάστηκε να λειτουργήσει υπό αυστηρούς περιορισμούς λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης ρευστότητας στα Ηνωμένα Έθνη. Στο πλαίσιο μέτρων έκτακτης ανάγκης, η Αποστολή μείωσε τη στρατιωτική της δύναμη κατά 60 άτομα, «πάγωσε» την ανάπτυξη πέντε θέσεων αστυνομικού προσωπικού και διατήρησε κενές 13 πολιτικές θέσεις. Ως αποτέλεσμα, πραγματοποιήθηκε μόλις το 20% των προγραμματισμένων περιπολιών με ελικόπτερα την περίοδο Σεπτεμβρίου-Νοεμβρίου, ενώ «προγράμματα οικοδόμησης διακοινοτικής εμπιστοσύνης καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν», με τον Οκτώβριο να καταγράφεται «μείωση 57% των διακοινοτικών δραστηριοτήτων» σε σύγκριση με το 2024.
Όσον αφορά στην ασφάλεια, η Έκθεση κάνει λόγο για συνέχιση των στρατιωτικών παραβιάσεων και από τις δύο πλευρές. Μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 20205 καταγράφηκαν 146 παραβιάσεις, εκ των οποίων 112 αποδίδονται στις τουρκικές δυνάμεις και 34 στην Εθνική Φρουρά. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η «εσκεμμένη και μακροπρόθεσμη στρατιωτική επένδυση κατά μήκος της νεκρής ζώνης», καθώς και η εγκατάσταση συστημάτων επιτήρησης, πύργων και καμερών, τα οποία, σύμφωνα με την Έκθεση, έχουν «δυνητικά αποσταθεροποιητικό αποτέλεσμα».
Παρατηρήθηκε μια μικρή επιβράδυνση στην εγκατάσταση συστημάτων στρατιωτικού τύπου επιτήρησης (πύργοι με κάμερες/αισθητήρες) κατά μήκος της νεκρής ζώνης κατά την υπό εξέταση περίοδο, πιθανώς λόγω της σχεδόν ολοκλήρωσης των έργων και από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, τα συστήματα αυτά εξακολουθούν να αποτελούν μείζονα ανησυχία για την ΟΥΝΦΙΚΥΠ, λόγω του δυνητικά αποσταθεροποιητικού τους αντίκτυπου. Έως τις 30 Νοεμβρίου, η Εθνική Φρουρά πρόσθεσε τρεις νέες συσκευές κάμερες/αισθητήρες, ανεβάζοντας το σύνολο σε 28 συσκευές επί 34 πύργων επιτήρησης. Οι Τουρκικές Δυνάμεις ανήγειραν δύο νέους πύργους επιτήρησης και εγκατέστησαν έξι νέες συσκευές, φθάνοντας συνολικά τους 64 πύργους και τις 66 συσκευές. Κατά την παρούσα περίοδο αναφοράς παρατηρήθηκαν επίσης και άλλοι τύποι μη εξουσιοδοτημένων κατασκευών.
Η κατάσταση στο οροπέδιο Πύλας περιγράφεται ως «σταθερή», με μείωση των εισόδων της τουρκοκυπριακής αστυνομίας για δεύτερη συνεχόμενη περίοδο. Παρά ταύτα, η εφαρμογή της συμφωνίας για τις διευθετήσεις στην περιοχή, που έχει ανασταλεί από τον Νοέμβριο του 2023, «παραμένει πρόκληση χωρίς συμφωνημένο δρόμο προς τα εμπρός».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα Βαρώσια, όπου «δεν ελήφθη κανένα μέτρο» για την αναστροφή των ενεργειών μετά το 2020, όπως έχει ζητήσει το Συμβούλιο Ασφαλείας. Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ κατέγραψε εργασίες ανακαίνισης εγκαταστάσεων, αύξηση της επισκεψιμότητας και διατήρηση στρατιωτικών παραβιάσεων, ενώ η πρόσβαση της Αποστολής στην περιοχή παραμένει «σημαντικά περιορισμένη». Ο ΟΗΕ, σύμφωνα με την Έκθεση, «συνεχίζει να θεωρεί την κυβέρνηση της Τουρκίας υπεύθυνη για την κατάσταση στα Βαρώσια».
Στον τομέα των διακοινοτικών σχέσεων, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διευκόλυνε 163 δραστηριότητες, εκ των οποίων 30 διακοινοτικές, με τη συμμετοχή σχεδόν 3.000 ατόμων. Ξεχωρίζουν δράσεις με επίκεντρο τη νεολαία, την πολιτιστική συνεργασία και την τοπική επιχειρηματικότητα, καθώς και η αύξηση της διακοινοτικής εμπλοκής στην Πύλα, που χαρακτηρίζεται «ενθαρρυντικό σημάδι ανανεωμένης συνεργασίας».
Κατά την περίοδο αναφοράς, η ΟΥΝΦΙΚΥΠ διευκόλυνε εκτεταμένη διακοινοτική δραστηριότητα, με δεκάδες εκδηλώσεις και χιλιάδες συμμετέχοντες, κυρίως στη νεκρή ζώνη και στο Ledra Palace. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη νεολαία, με νέα διακοινοτικά σχήματα, εργαστήρια και καινοτόμες πολιτιστικές πρωτοβουλίες που συνδύασαν παράδοση και βιωσιμότητα. Παράλληλα, ενισχύθηκαν οι τοπικές και πολιτικές επαφές μεταξύ των δύο κοινοτήτων, με διακοινοτικές εκδηλώσεις στη Λευκωσία, αυξημένη συνεργασία στην Πύλα και τακτικό διάλογο πολιτικών κομμάτων υπό διεθνή αιγίδα.
Η Έκθεση καλύπτει επίσης ανθρωπιστικά ζητήματα, τη διευκόλυνση θρησκευτικών εκδηλώσεων, την εκπαίδευση εγκλωβισμένων και τις μετακινήσεις μέσω σημείων διέλευσης, καταγράφοντας παράλληλα μείωση των αιτήσεων ασύλου το 2025 και πρόοδο στη διαχείριση εκκρεμοτήτων.
Σημαντική μνεία γίνεται στο έργο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους, η οποία από το 2006 έχει εντοπίσει ή ταυτοποιήσει τα λείψανα 1.713 προσώπων.
Στις 7 Ιουλίου 2025, αναφέρει η Έκθεση, η ΔΕΑ πραγματοποίησε δημόσια εκδήλωση για την παρουσίαση της νέας στρατηγικής της για την περίοδο 2025-2030. Στην εκδήλωση παρέστησαν οργανώσεις οικογενειών αγνοουμένων και από τις δύο κυπριακές κοινότητες, καθώς και εκπρόσωποι της διπλωματικής κοινότητας. Στις 11 Δεκεμβρίου, οι ηγέτες της ελληνοκυπριακής και της τουρκοκυπριακής κοινότητας επισκέφθηκαν το ανθρωπολογικό εργαστήριο της ΔΕΑ. Εξέφρασαν την εκτίμηση τους για το αποτελεσματικό ανθρωπιστικό έργο της Επιτροπής και υπογράμμισαν τη ζωτική σημασία της διατήρησης του απαλλαγμένου από πολιτικές παρεμβάσεις. Παράλληλα, απηύθυναν έκκληση σε οποιονδήποτε διαθέτει πληροφορίες σχετικά με πιθανούς χώρους ταφής να τις κοινοποιήσει στη ΔΕΑ, διαβεβαιώνοντας ότι η αρχή της εμπιστευτικότητας θα τηρηθεί αυστηρά.
Η ΟΥΝΦΙΚΥΠ επίσης συνέχισε τις προσπάθειές της για τη διασφάλιση της αυστηρής τήρησης της πολιτικής μηδενικής ανοχής των Ηνωμένων Εθνών έναντι της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης. Σε στενό συντονισμό με το Περιφερειακό Τμήμα Συμπεριφοράς και Πειθαρχίας που εδρεύει στην Προσωρινή Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο, η Αποστολή υλοποίησε δράσεις πρόληψης, επιβολής και διορθωτικών μέτρων σχετικά με περιπτώσεις ανάρμοστης συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένων της σεξουαλικής εκμετάλλευσης και κακοποίησης, της απάτης και απαγορευμένων πρακτικών στον χώρο εργασίας.Η Αποστολή δεν έλαβε καμία καταγγελία για σεξουαλική εκμετάλλευση και/ή κακοποίηση. Ωστόσο, καταγράφηκε μία καταγγελία σεξουαλικής παρενόχλησης και τέσσερις καταγγελίες πιθανών περιπτώσεων μη ικανοποιητικής συμπεριφοράς, οι οποίες διερευνώνται ενδελεχώς.
