Με διαφορετικό πλαίσιο, ένταση και ρυθμούς εκδηλώθηκαν οι αντιδράσεις της διεθνούς κοινότητας μετά την ιδιαίτερα επιτυχημένη αμερικανική επιχείρηση σύλληψης του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του. Το ζεύγος μεταφέρθηκε στη Νέα Υόρκη, όπου αναμένεται να δικαστεί για σειρά βαρύτατων κατηγοριών, οι οποίες είχαν οδηγήσει τις αμερικανικές αρχές στην επικήρυξη του προέδρου της Βενεζουέλας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και το στενό του επιτελείο αιφνιδίασαν το παγκόσμιο σύστημα. Διεθνείς οργανισμοί και κυβερνήσεις, ακόμη και από χώρες που συγκαταλέγονται στους πιο στενούς συμμάχους των ΗΠΑ, βρέθηκαν προ εκπλήξεως, όπως –κυριολεκτικά– και ο ίδιος ο Μαδούρο. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο Τραμπ είχε επανειλημμένα προϊδεάσει για τις προθέσεις του, φτάνοντας μάλιστα να προειδοποιήσει και τον ίδιο τον πρόεδρο της Βενεζουέλας. Μετά το αρχικό σοκ, ακολούθησαν διαδοχικά κύματα αντιδράσεων, προσαρμοσμένα στον στρατηγικό προσανατολισμό κάθε χώρας.

Πώς αντέδρασε η Ευρωπαϊκή Ένωση

Ο αιφνιδιασμός και η ασαφής αρχική εικόνα των εξελίξεων στη Βενεζουέλα, αλλά και της τύχης του ζεύγους Μαδούρο, προκάλεσαν εύλογη παγωμάρα στις Βρυξέλλες και σε άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η ανάγκη εξισορρόπησης ανάμεσα στο γεγονός ότι οι ΗΠΑ αποτελούν κορυφαίο στρατηγικό σύμμαχο της Ευρώπης και βασικό πυλώνα του ΝΑΤΟ, και στο ότι η επιχείρηση κινήθηκε εκτός πλαισίου Διεθνούς Δικαίου, αποδείχθηκε ιδιαίτερα σύνθετη.

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι ηγέτες επέλεξαν –και ορθά– να αναμείνουν μερικές ώρες, έως την προαναγγελθείσα συνέντευξη Τύπου του Τραμπ, προκειμένου να αποκτήσουν σαφέστερη εικόνα τόσο των γεγονότων όσο και των αμερικανικών προθέσεων. Μέχρι αργά το βράδυ, πάντως, δεν υπήρξε καμία ένδειξη ότι οι νατοϊκοί σύμμαχοι είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων, ούτε ότι υπήρξε επικοινωνία του Τραμπ με Ευρωπαίους ηγέτες μετά την επιχείρηση.

Οι πρώτες ευρωπαϊκές τοποθετήσεις

Μετά τις ανακοινώσεις υπουργείων Εξωτερικών, την αρχική σιωπή έσπασε ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι η Βρετανία δεν συμμετείχε στην αμερικανική επιχείρηση και ότι επιθυμεί να συνομιλήσει με τον Τραμπ για να ενημερωθεί. Παράλληλα, τάχθηκε υπέρ της αυστηρής τήρησης του Διεθνούς Δικαίου.

Ακολούθησαν συντονισμένες παρεμβάσεις από τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών μέσω αναρτήσεων στο «Χ». Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι η ΕΕ στέκεται στο πλευρό του λαού της Βενεζουέλας και στηρίζει μια ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση, με σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και τον Χάρτη του ΟΗΕ. Αντίστοιχη ήταν η δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ενώ η πρόεδρος του Ευρωκοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα υπενθύμισε ότι η ΕΕ δεν αναγνώρισε ποτέ την επανεκλογή Μαδούρο. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ζήτησε αυτοσυγκράτηση και σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, έχοντας παράλληλα τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες στο προσκήνιο

Μετά τη συνέντευξη Τραμπ, τοποθετήθηκαν και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, ξεκαθαρίζοντας τη στάση των χωρών τους. Κοινός παρονομαστής αποτέλεσε η εκτίμηση ότι η ανατροπή του καθεστώτος Μαδούρο συνιστά θετική εξέλιξη, με ταυτόχρονη έμφαση στην ανάγκη ειρηνικής μετάβασης στη νέα δημοκρατική πραγματικότητα. Ωστόσο, δεν έλειψαν οι διαφοροποιήσεις.

Πρώτος, ο Εμανουέλ Μακρόν ζήτησε ειρηνική και δημοκρατική μετάβαση, με πλήρη σεβασμό στη λαϊκή βούληση, εκφράζοντας την ευχή ο εκλεγείς το 2024 Ενμούντο Γκονσάλες Ουρουτία να διασφαλίσει γρήγορα την ομαλότητα. Νωρίτερα, πάντως, ο Γάλλος ΥΠΕΞ Ζαν-Νοέλ Μπαρό είχε υιοθετήσει σαφώς πιο επικριτικό τόνο, χαρακτηρίζοντας τη σύλληψη Μαδούρο παραβίαση της αρχής μη χρήσης βίας, τονίζοντας ότι καμία βιώσιμη πολιτική λύση δεν μπορεί να επιβληθεί απ’ έξω.

«Ο λαός της Βενεζουέλας απαλλάχθηκε σήμερα από τη δικτατορία του Νικολάς Μαδούρο και δεν μπορεί παρά να χαίρεται.

Καταλαμβάνοντας την εξουσία και ποδοπατώντας τις θεμελιώδεις ελευθερίες, ο Νικολάς Μαδούρο υπονόμευσε σοβαρά την αξιοπρέπεια του ίδιου του λαού του.

Η επικείμενη μετάβαση πρέπει να είναι ειρηνική, δημοκρατική και με σεβασμό στη βούληση του λαού της Βενεζουέλας. Ευχόμαστε ο Πρόεδρος Εδμούνδο Γκονσάλες Ουρούτια, ο οποίος εξελέγη το 2024, να μπορέσει να διασφαλίσει ταχέως αυτή τη μετάβαση.

Αυτή τη στιγμή βρίσκομαι σε επικοινωνία με τους εταίρους μας στην περιοχή.

Η Γαλλία είναι πλήρως κινητοποιημένη και σε εγρήγορση, μεταξύ άλλων για να διασφαλίσει την ασφάλεια των υπηκόων της κατά τη διάρκεια αυτών των αβέβαιων καιρών.»

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε για «περίπλοκη νομική αξιολόγηση» της αμερικανικής παρέμβασης, επισημαίνοντας την ανάγκη σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου και ομαλής μετάβασης μέσω εκλογών, ενώ νωρίτερα όλα τα γερμανικά κόμματα είχαν ασκήσει σφοδρή κριτική.

Η Ιταλίδα Πρωθυπουργός Μελόνι έγραψε στο Χ: 

«Παρακολουθώ τις εξελίξεις στη Βενεζουέλα από τα πρώτα κιόλας στάδια.

Η Ιταλία, μαζί με τους κύριους διεθνείς εταίρους της, δεν αναγνώρισε ποτέ την αυτοανακηρυχθείσα εκλογική νίκη του Μαδούρο, καταδικάζοντας τις πράξεις καταστολής του καθεστώτος, και υποστήριζε πάντα την προσδοκία του λαού της Βενεζουέλας για μια δημοκρατική μετάβαση.

Σε ευθυγράμμιση με την ιστορική θέση της Ιταλίας, η Κυβέρνηση θεωρεί ότι η εξωτερική στρατιωτική δράση δεν είναι η ενδεδειγμένη οδός για τον τερματισμό ολοκληρωτικών καθεστώτων, αλλά ταυτόχρονα θεωρεί νόμιμη μια παρέμβαση αμυντικού χαρακτήρα έναντι υβριδικών επιθέσεων κατά της ασφάλειάς της, όπως στην περίπτωση κρατικών οντοτήτων που τροφοδοτούν και ευνοούν τη διακίνηση ναρκωτικών.

Συνεχίζουμε να παρακολουθούμε με ιδιαίτερη προσοχή την κατάσταση της ιταλικής κοινότητας στη Βενεζουέλα, η ασφάλεια της οποίας αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα της Κυβέρνησης».

Η Ισραηλινή αντίδραση

Ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Νετανιάχου έγραψε στο Χ: «Συγχαρητήρια, Πρόεδρε @realDonaldTrump, για την τολμηρή και ιστορική σας ηγεσία υπέρ της ελευθερίας και της δικαιοσύνης. Χαιρετίζω την αποφασιστική σας στάση και τη λαμπρή δράση των γενναίων στρατιωτών σας».

Η ελληνική στάση και οι αντιδράσεις

Τη σκυτάλη πήρε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος σε ανάρτησή του τόνισε ότι προτεραιότητα αποτελεί η ειρηνική και ταχεία μετάβαση σε μια νέα, συμπεριληπτική κυβέρνηση με πλήρη δημοκρατική νομιμοποίηση, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα θα κινηθεί σε συντονισμό με την ΕΕ και το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ωστόσο, η αναφορά του ότι «δεν είναι η στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών» προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΚΕ και Νέα Αριστερά είχαν ήδη καταδικάσει την αμερικανική επιχείρηση ως παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, με το ΠΑΣΟΚ να είναι το μόνο που χαρακτήρισε το καθεστώς Μαδούρο «ανελεύθερο» και «απολυταρχικό».

Ο ΟΗΕ

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, μέσω του εκπροσώπου του Στεφάν Ντουζαρίκ, εξέφρασε «βαθιά ανησυχία για την πρόσφατη κλιμάκωση στη Βενεζουέλα», η οποία –όπως σημείωσε– κορυφώθηκε με τη στρατιωτική ενέργεια των ΗΠΑ στη χώρα. Τόνισε ότι η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να έχει σοβαρές και ανησυχητικές επιπτώσεις για ολόκληρη την περιοχή, υπογραμμίζοντας πως, ανεξαρτήτως της εσωτερικής κατάστασης στη Βενεζουέλα, δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Παράλληλα, απηύθυνε έκκληση για άμεσο διάλογο μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων πλευρών.

Πυρά από Ρωσία, Κίνα και Ιράν

Την αμερικανική επέμβαση και τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο καταδίκασαν από νωρίς και με ιδιαίτερη σφοδρότητα οι λεγόμενοι «συνήθεις ύποπτοι»: Ρωσία, Κίνα και Ιράν, χώρες που διατηρούν στενές διπλωματικές, αλλά κυρίως ενεργειακές και εμπορικές σχέσεις με το καθεστώς Μαδούρο. Αργά το βράδυ επιβεβαιώθηκε η σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, τη Δευτέρα, κατόπιν αιτήματος της Βενεζουέλας και της Κολομβίας, με τη στήριξη Ρωσίας και Κίνας. Στη συνεδρίαση θα συμμετάσχει και η Ελλάδα ως μη μόνιμο μέλος.

Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών κάλεσε τις ΗΠΑ «να απελευθερώσουν τον νόμιμα εκλεγμένο πρόεδρο μιας κυρίαρχης χώρας και τη σύζυγό του». Νωρίτερα, η Μόσχα είχε ζητήσει άμεσες διευκρινίσεις για το πού βρίσκεται ο Μαδούρο, χαρακτηρίζοντας τη σύλληψή του «απαράδεκτη παραβίαση της κυριαρχίας ενός ανεξάρτητου κράτους». Η απάντηση του Τραμπ κινήθηκε στον πυρήνα της αντιπαράθεσης, δηλώνοντας ότι «η Ρωσία δεν θα έχει πρόβλημα με το πετρέλαιο, θα της πουλήσουμε εμείς».

Σε πλήρη ευθυγράμμιση, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι «η ηγεμονική συμπεριφορά των ΗΠΑ παραβιάζει σοβαρά το Διεθνές Δίκαιο και την κυριαρχία της Βενεζουέλας», απειλώντας την ειρήνη και την ασφάλεια στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική. Ο Τραμπ απάντησε ότι διατηρεί καλή σχέση με τον Σι Τζινπίνγκ και ότι η Κίνα δεν θα έχει πρόβλημα με την επιχείρηση, καθώς θα εξασφαλίσει πετρέλαιο.

Από την πλευρά του, το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν καταδίκασε σθεναρά την αμερικανική στρατιωτική επίθεση, κάνοντας λόγο για κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας της Βενεζουέλας. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο πρόεδρος της Λευκορωσίας Αλεξάντερ Λουκασένκο καταδίκασε κατηγορηματικά τις ενέργειες των ΗΠΑ, σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Belta.

Οι γείτονες

Ταχύτερα από όλους αντέδρασαν οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, δηλαδή οι γειτονικές χώρες της Βενεζουέλας και σχεδόν το σύνολο των κρατών της Νότιας, Κεντρικής και Βόρειας Αμερικής. Η συντριπτική πλειοψηφία καταδίκασε την αμερικανική επιχείρηση. Από την Κολομβία και την Κούβα –χώρες που είχαν ήδη προειδοποιηθεί εμμέσως αλλά σαφώς από τον Τραμπ και τον ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο– έως τη Βραζιλία, το Μεξικό και άλλες χώρες, οι κυβερνήσεις καταδίκασαν τη σύλληψη του ζεύγους Μαδούρο. Στον αντίποδα βρέθηκαν μόνο η Αργεντινή και το Εκουαδόρ. Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ χαιρέτισε «την ευκαιρία για ειρήνη, δημοκρατία και ευημερία», καλώντας ωστόσο όλα τα μέρη να σεβαστούν το Διεθνές Δίκαιο.

Ενδεικτικά, ο πρόεδρος της Κολομβίας Γουστάβο Πέτρο καταδίκασε την αμερικανική επιθετικότητα και ανακοίνωσε κινητοποίηση των ενόπλων δυνάμεων, φοβούμενος κύμα προσφύγων. Η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σάινμπαουμ καταδίκασε την επίθεση, ενώ ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα δήλωσε ότι οι ενέργειες των ΗΠΑ ξεπέρασαν κάθε παραδεκτό όριο, υπενθυμίζοντας ότι δεν είχε αναγνωρίσει ούτε την τρίτη επανεκλογή Μαδούρο ούτε τη νίκη του αντιπάλου του. Ο Κουβανός πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ χαρακτήρισε την επίθεση «εγκληματική».

Στον αντίποδα, ο πρόεδρος της Αργεντινής Χαβιέρ Μιλέι χαιρέτισε τη σύλληψη Μαδούρο με το μήνυμα «Η ελευθερία προχωρά!», ενώ ο πρόεδρος του Εκουαδόρ Ντάνιελ Νομπόα δήλωσε ότι «έρχεται η ώρα των ναρκο-τσαβιστών».

Στο εσωτερικό μέτωπο των ΗΠΑ

Αντιδράσεις καταγράφηκαν και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Δημοκρατική βουλευτής Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ υποστήριξε ότι η επιχείρηση «γίνεται για το πετρέλαιο της Βενεζουέλας», κάνοντας λόγο για αλλαγή καθεστώτος και αντιπερισπασμό από άλλες υποθέσεις. Στους Δημοκρατικούς επικρατεί έντονος αναβρασμός για το γεγονός ότι δεν ενημερώθηκε το Κογκρέσο, με τον Τραμπ να απαντά ότι «το Κογκρέσο έχει την τάση να διαρρέει».

Παράλληλα, ο νέος δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζοχράν Μαμντάνι εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά του Τραμπ, χαρακτηρίζοντας την ενέργεια πράξη πολέμου και παραβίαση του ομοσπονδιακού και Διεθνούς Δικαίου. Την ίδια στιγμή, η συντακτική ομάδα των New York Times χαρακτήριζε την αμερικανική επέμβαση «απερίσκεπτη και παράνομη».

Στους μεγάλους απόντες της ημέρας συγκαταλέχθηκαν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Ούτε φωνή ούτε ακρόαση, με τη συνέχεια να αναμένεται με εύλογο ενδιαφέρον.