Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ) χαιρετίζει την ιστορική κοινή δήλωση που δημοσιεύθηκε στις 20 Ιανουαρίου από την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC), το Αμερικανικό Κολλέγιο Καρδιολογίας (ACC), την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία (AHA) και την Παγκόσμια Ομοσπονδία Καρδιάς (WHF), η οποία αναδεικνύει τους περιβαλλοντικούς παράγοντες ως μείζονες κινδύνους για την καρδιαγγειακή υγεία.

Σύμφωνα με τη δήλωση, παράγοντες όπως η ατμοσφαιρική ρύπανση, ο θόρυβος, η μόλυνση από χημικά και πλαστικά, η έκθεση σε τεχνητό φως και οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής -συμπεριλαμβανομένων των ακραίων θερμοκρασιών– συμβάλλουν σε 4 έως 6 εκατομμύρια καρδιαγγειακούς θανάτους ετησίως, δηλαδή περίπου στο 20% των θανάτων από καρδιαγγειακά νοσήματα παγκοσμίως.

Οι επιστημονικές αυτές διαπιστώσεις καθιστούν σαφές ότι οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως δευτερεύον ζήτημα, αλλά πρέπει να ενσωματωθούν ισότιμα στις στρατηγικές πρόληψης, διάγνωσης και διαχείρισης των καρδιαγγειακών παθήσεων, μαζί με τους παραδοσιακούς παράγοντες κινδύνου όπως π.χ., το κάπνισμα, η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης.

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεσες, συντονισμένες και αποτελεσματικές πολιτικές παρεμβάσεις, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα, τη μείωση της ηχορύπανσης και την προστασία των ευάλωτων πληθυσμών, οι οποίοι πλήττονται δυσανάλογα από την περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Ο πρόεδρος της ΕΚΕ, Καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ, Κ. Τούτουζας αναφέρει:

«Η προστασία της καρδιαγγειακής υγείας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την προστασία του περιβάλλοντος. Ένα καθαρότερο, πιο βιώσιμο και υγιές περιβάλλον αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας. Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία δεσμεύεται να συνεχίσει να στηρίζει την επιστημονική έρευνα, την ενημέρωση των πολιτών και τη συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, ώστε η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων να λαμβάνει υπόψη και τις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις».

Οι ειδικοί άλλωστε προειδοποιούν ότι το ακραίο κρύο – ακόμα και η παρατεταμένη έκθεση σε «φυσιολογικές» χειμερινές θερμοκρασίες – μπορεί να επηρεάσουν την καρδιά, τον εγκέφαλο κι άλλα ζωτικά όργανα, ενώ οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας ανήκουν στις πιο ευάλωτες ομάδες.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας (AHA), όταν το σώμα εκτίθεται στο κρύο, χάνει θερμότητα ταχύτερα απ’ ό,τι την παράγει. Με την πάροδο έτσι του χρόνου εξαντλούνται τα ενεργειακά του αποθέματα και η θερμοκρασία του σώματος αρχίζει να πέφτει.

Ο Dr Haitham Khraishah, προληπτικός καρδιολόγος στο University Hospitals Harrington Heart & Vascular Institute και επίκουρος καθηγητής Ιατρικής στο Case Western Reserve University στο Κλίβελαντ, εξηγεί ότι περίπου το 60% της απώλειας θερμότητας προκαλείται μέσω ακτινοβολίας – η θερμότητα «ακτινοβολείται» από το σώμα προς τον αέρα.
Το σώμα χάνει επίσης θερμότητα μέσω της αγωγής και μεταφοράς: π.χ. όταν κάποιος αγγίζει ένα κρύο αντικείμενο, όπως το τιμόνι ενός αυτοκινήτου, ή όταν ο ψυχρός αέρας έρχεται σε επαφή με το σώμα. Θερμότητα χάνεται, όμως, και μέσω της εξάτμισης: όταν κάποιος ιδρώνει φτυαρίζοντας χιόνι ή καταβάλλοντας σωματική προσπάθεια στο κρύο.
Παράλληλα, το σώμα χάνει θερμότητα όταν εισπνέει ψυχρό αέρα και εκπνέει ζεστό, υγρό αέρα.

Η καρδιά

Με την πτώση της θερμοκρασίας του αέρα, τα αιμοφόρα αγγεία συστέλλονται ώστε να περιορίσουν την απώλεια θερμότητας, διατηρώντας περισσότερο αίμα στον πυρήνα του σώματος. «Άρα η αποστολή του σώματός μας είναι να προστατεύσει τα ζωτικά όργανα», αναφέρει ο Dr Khraishah. «Το αίμα απομακρύνεται από την περιφέρεια προς το κέντρο, γι’ αυτό και κρυώνουν τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών».

Με τον τρόπο αυτό ωστόσο αυξάνεται η αρτηριακή πίεση, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα ή εγκεφαλικό, ιδιαίτερα σε άτομα με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Το ακραίο κρύο μπορεί επίσης να προκαλέσει «πήξη» του αίματος και αυξημένη τάση για θρόμβωση, αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφράγματος και εγκεφαλικού. Μια άλλη μελέτη του 2024 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Stroke», έδειξε ότι οι ακραίες θερμοκρασίες, τόσο η ζέστη όσο και το κρύο, αυξάνουν τον κίνδυνο θανάτου από εγκεφαλικό.

Αντίστοιχος είναι ο κίνδυνος και για διάφορα άλλα καρδιαγγειακά νοσήματα, ιδιαίτερα από καρδιακή ανεπάρκεια κατά τις περιόδους έντονου ψύχους.

Μόνο τυχαία δεν είναι άλλωστε η αύξηση των νοσηλειών για εμφράγματα ύστερα από περιόδους έντονου ψύχους.