Καθημερινά, εκατομμύρια Ευρωπαίοι βασίζονται σε αμερικανικά προϊόντα και υπηρεσίες, από λογισμικό της Microsoft μέχρι φυσικό αέριο για τη θέρμανση των σπιτιών τους και επενδύσεις σε αμερικανικές μετοχές. Την ίδια στιγμή, πολλοί Αμερικανοί χρησιμοποιούν γερμανικά προγράμματα, καταναλώνουν γαλλικό κρασί και λαμβάνουν φαρμακευτικά προϊόντα που παράγονται στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τους The New York Times, η καθημερινή ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης ξεπερνά τα 5,4 δισεκατομμύρια δολάρια, στηριζόμενη σε εκτεταμένες διασυνοριακές επενδύσεις που διασφαλίζουν εκατομμύρια θέσεις εργασίας και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Η κρίση ως καμπανάκι για την Ευρώπη

Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ τελικά απέσυρε την απειλή επιβολής πρόσθετων δασμών σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο να πιέσει για την πώληση της Γροιλανδίας, η αναστάτωση λειτούργησε ως στιγμή αφύπνισης για τους Ευρωπαίους αξιωματούχους. Στις Βρυξέλλες, η τεράστια ροή εμπορίου και επενδύσεων στον Ατλαντικό άρχισε να αντιμετωπίζεται ως δυνητικός μοχλός πίεσης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Την Πέμπτη, οι ηγέτες της ΕΕ ανακοίνωσαν συνάντηση με στόχο να «συντονίσουν τα επόμενα βήματα».

Η σοβαρότερη δοκιμασία των διατλαντικών σχέσεων

«Οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν μπορούν να συμπεριφέρονται σαν να μην συνέβη τίποτα τις τελευταίες εβδομάδες», τόνισε ο Ian Bond, αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου για την Ευρωπαϊκή Μεταρρύθμιση. Όπως επισήμανε, πρόκειται για τη σοβαρότερη κρίση στις διατλαντικές σχέσεις των τελευταίων ετών, ενώ προειδοποίησε ότι με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, παρόμοιες εντάσεις δύσκολα θα εκλείψουν.

Πέρα από τους δασμούς: ποια είναι τα όρια της ευρωπαϊκής ισχύος;

Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς μπορεί η Ευρώπη να ασκήσει επιρροή πέρα από τους αμοιβαίους δασμούς και τα αντίμετρα. Πώς αποθαρρύνεται ένας απρόβλεπτος εταίρος που αμφισβητεί την παγκόσμια οικονομική τάξη και αναμένει συμμόρφωση στη δική του βούληση; Ο Peter Chase, ανώτερος ερευνητής στο German Marshall Fund, υπογράμμισε ότι οι Ευρωπαίοι διαθέτουν δυνατότητες για «σπουδαίες κινήσεις», θέτοντας όμως το κρίσιμο ερώτημα: θα αποκομίσουν όφελος ή θα προκαλέσουν ζημιά στους ίδιους τους εαυτούς τους;

Πώληση αμερικανικών ομολόγων: ένας επικίνδυνος μοχλός

Σύμφωνα με τον Richard Portes, καθηγητή στο London Business School, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε «μη βιώσιμη τροχιά χρέους», γεγονός που συνιστά τη βασική τους οικονομική αδυναμία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο ισχυρότερος ευρωπαϊκός μοχλός εντοπίζεται στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ευρωπαίοι επενδυτές κατέχουν αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, μεταξύ των οποίων περίπου 2 τρισεκατομμύρια δολάρια σε ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου. Με δεδομένο το μεγάλο έλλειμμα της Ουάσιγκτον, η εξάρτηση από ξένους πιστωτές είναι καθοριστική.

Ο Chase σημείωσε ότι μια αύξηση του κόστους δανεισμού για την αμερικανική κυβέρνηση θα αποτελούσε εξέλιξη που δεν θα περνούσε απαρατήρητη. Ωστόσο, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Scott Bessent, χαρακτήρισε το ενδεχόμενο μαζικής πώλησης ομολόγων από την Ευρώπη ως «εντελώς ψευδή ιστορία», υπογραμμίζοντας ότι τα αμερικανικά ομόλογα αποτελούν θεμέλιο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Οι παρενέργειες μιας τέτοιας κίνησης

Η κεντρική θέση των αμερικανικών ομολόγων —που κατέχονται σε τεράστιες ποσότητες από κεντρικές τράπεζες και επενδυτικά ταμεία παγκοσμίως— σημαίνει ότι οι συνέπειες μιας μαζικής πώλησης θα επηρέαζαν και την ίδια την Ευρώπη. Παρ’ όλα αυτά, εμφανίζονται ενδείξεις αμφισβήτησης της αμερικανικής πιστοληπτικής ικανότητας. Το δανικό συνταξιοδοτικό ταμείο AkademikerPension ανακοίνωσε ότι θα πουλήσει ομόλογα αξίας περίπου 100 εκατομμυρίων δολαρίων έως το τέλος του μήνα.

Στο στόχαστρο το εμπόριο υπηρεσιών

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση των 450 εκατομμυρίων κατοίκων, οι αμερικανικές εταιρείες διαθέτουν ευρύ φάσμα υπηρεσιών. Πέρυσι, η ΕΕ εισήγαγε υπηρεσίες από τις ΗΠΑ αξίας περίπου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ εξήγαγε υπηρεσίες ύψους 200 δισεκατομμυρίων, σύμφωνα με αμερικανικά στοιχεία. Αυτό το πλεόνασμα καθιστά τις Ηνωμένες Πολιτείες ευάλωτες, όπως σημείωσε ο Erik van der Marel του ECIPE, προσφέροντας στην ΕΕ τη δυνατότητα να αρνηθεί την πρόσβαση ορισμένων υπηρεσιών στην ευρωπαϊκή αγορά.

Τα όρια και οι κίνδυνοι των αντιμέτρων

Ο van der Marel προειδοποίησε ότι ένα μποϊκοτάζ υπηρεσιών θα μπορούσε να πλήξει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών. Οι ψηφιακές υπηρεσίες αμερικανικών τεχνολογικών κολοσσών είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντικατασταθούν, σε αντίθεση με τις συμβουλευτικές ή χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Ο Portes επισήμανε επίσης τους κινδύνους περιορισμού τεχνολογικών υπηρεσιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, που είναι ιδιαίτερα δημοφιλής στην Ευρώπη.

Φόροι, αντιδράσεις και πολιτικές εντάσεις

Μια εναλλακτική μορφή πίεσης θα μπορούσε να είναι η αύξηση των φόρων στις ψηφιακές υπηρεσίες. Ήδη χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία έχουν επιβάλει φόρους σε διαδικτυακές αγορές, διαφημιστικές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης. Οι κινήσεις αυτές έχουν προκαλέσει την έντονη αντίδραση της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία θεωρεί ότι οι ευρωπαϊκές τεχνολογικές πολιτικές εισάγουν αθέμιτες διακρίσεις εις βάρος των ΗΠΑ.

Κύρος, αποφασιστικότητα και αξιοπιστία

Η ουσιαστική δοκιμασία για την Ευρώπη δεν είναι οι επιλογές που διαθέτει, αλλά η ικανότητά της να τις εφαρμόσει. Στο Νταβός, ο Bessent ειρωνεύτηκε τη σύνθετη ευρωπαϊκή διαδικασία λήψης αποφάσεων, προβλέποντας τη δημιουργία μιας ακόμη «περιβόητης ευρωπαϊκής ομάδας εργασίας» αντί για μια αποφασιστική απάντηση στις απαιτήσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία.

Ένα αυτογκόλ με πολιτικό κόστος

Η αδυναμία αυτή φάνηκε ξεκάθαρα όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανέβαλε την έγκριση εμπορικής συμφωνίας με τέσσερις χώρες της Νότιας Αμερικής, υπονομεύοντας τις προσπάθειες της ΕΕ να διαφοροποιήσει τις εμπορικές της σχέσεις. Ο πρόεδρος της επιτροπής διεθνούς εμπορίου, Bernd Lange, χαρακτήρισε την απόφαση «απολύτως ανεύθυνη», προσθέτοντας ότι πρόκειται για «αυτογκόλ».