Με αυτήν την αφορμή, έδωσε μια συνέντευξη στην εφημερίδα "Καθημερινή", για μια συνομιλία εφ' όλης της ύλης, που συμπεριέλαβε την πρωτοβουλία του για συναντήσεις με τους πρώην πρωθυπουργούς, την επικείμενη συνταγματική αναθεώρηση, αλλά και μια αναφορά στο διακύβευμα των επικείμενων εκλογών και στον ρόλο που ίσως κληθεί να διαδραματίσει η προεδρία, αν δεν προκύψει αμέσως σχηματισμός κυβέρνησης. 

- Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ευχαριστώ πολύ για τη συνέντευξη αυτή. Και θέλω πρώτα απ' όλα να σας ρωτήσω, επειδή είστε ένας άνθρωπος που έχετε διαβάσει πολλή Ιστορία, αλλά έχετε ζήσει και πολλή Ιστορία από πρώτο χέρι, από μικρός. Πώς είναι να είναι κανείς σε ένα γραφείο από το οποίο έχουν περάσει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Κωνσταντίνος Τσάτσος κ.ά.

- Είναι συναρπαστικό! Και χωρίς να θέλω να κάνω τον μετριόφρονα, εν σχέσει με τα ονόματα που αναφέρατε, είναι και προφανώς δυσανάλογο. Αλλά αντιλαμβάνομαι ότι οι εποχές έχουν αλλάξει. Στο δωμάτιο αυτό, στην αίθουσα αυτή, έχουν καθίσει πολιτικοί κολοσσοί.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν κέρδισε δωρεάν την ιδιότητα του Εθνάρχη. Ο Κωνσταντίνος Τσάτσος δεν θεωρείται δωρεάν σοφός, περίπου διδάσκαλος του γένους. Και αντιλαμβάνεστε ότι και μόνον αυτή η συγκατοίκηση με την κορυφαία αυτή νοσταλγία που αναφέρατε, σου ανεβάζει τρομερά τον πήχυ, σε κάνει να προσπαθείς να γίνεσαι όλο και καλύτερος.

- Να σας ρωτήσω, μπαίνοντας εδώ σε αυτό το γραφείο, καθήμενος σε αυτήν την καρέκλα, τι είχατε στο μυαλό σας, τι είναι αυτό που θέλετε να αφήσετε πίσω εν πάση περιπτώσει, μέσα στα πλαίσια που δίνει βεβαίως το Σύνταγμα;

- Ναι, θέλω να υπενθυμίσω, κύριε Παπαχελά, και σας ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου δίνετε, ότι το Σύνταγμα της Ελλάδος αφιερώνει 21 άρθρα μόνο από τα 120 στον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας, από το άρθρο 30 έως το άρθρο 50. Και το τελευταίο άρθρο, το 50, λέει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει τις αρμοδιότητες εκείνες μόνον που του απονέμουν το Σύνταγμα και οι σχετικοί με το Σύνταγμα νόμοι. Συνεπώς, είναι πολύ συγκεκριμένες και τυποποιημένες οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες του Πρόεδρου της Δημοκρατίας. Προφανώς, ισχύει ότι μετά την αναθεώρηση του 1986 αυτές έχουν περικοπεί δραστικά αλλά δεν σημαίνει ότι είναι το πρώτο πολιτειακό όργανο άφωνο και ανύπαρκτο. Έχει παρά ταύτα και αρμοδιότητες και ευθύνες και υπάρχει και μια ατμόσφαιρα την οποία μπορεί να δημιουργήσει σεβόμενος αυτές τις αρμοδιότητες.

Η δική μου φιλοδοξία μπαίνοντας εδώ είναι ότι θα ήθελα, αξιοποιώντας τις αρμοδιότητες και την τελετουργία του αξιώματος, να εμπνεύσω, όσο κι αν αυτό ηχεί δύσκολο -κάποιοι θα πουν και ανέφικτο-, ένα πνεύμα συνεννόησης στο πολιτικό τοπίο.

Αυτές τις μέρες, κύριε Παπαχελά, που διανύουμε λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, δηλαδή στη γειτονιά μας, του τρίτου πολέμου που έχει ξεσπάσει τα τελευταία τέσσερα χρόνια μετά την Ουκρανία και την περιπέτεια, τη δοκιμασία της Γάζας, βλέπουμε κάποιους σπινθήρες συνεννόησης και καταλλαγής της πολιτικής έντασης. Θέλω, λοιπόν, να εμπνεύσω και να εμπεδωθεί στη χώρα ένα καινούργιο πνεύμα, που έχει να κάνει με το ότι είμαστε πολιτικοί αντίπαλοι αλλά δεν είμαστε πολιτικοί εχθροί.

Και τι είναι αυτό που διαφοροποιεί αυτές τις δύο έννοιες; Απλούστατα, είναι ότι όταν είσαι πολιτικός αντίπαλος, που δικαιούσαι να είσαι και έχεις δικαίωμα να είσαι, τότε αναγνωρίζεις τους κανόνες του παιχνιδιού και αναγνωρίζοντας τους κανόνες του παιχνιδιού, που είναι ίδιοι για όλους, αναγνωρίζεις και το δικαίωμα ύπαρξης και του αντιπάλου σου. Ενώ όταν τον αντιμετωπίζεις σαν εχθρό, ούτε κανόνες αναγνωρίζεις, ούτε κανόνες τηρείς, ούτε την ύπαρξή του σέβεσαι. Συνεπώς, υπονομεύεις την ίδια τη δημοκρατία. Αυτό είναι που φιλοδοξώ να αφήσω πίσω, μια αίσθηση και μια ανάγκη και ένα σεβασμό προς τη συνεννόηση. Μόνο με συνεννόηση μπορούμε να κάνουμε άλματα μπροστά.

Ένα μίνιμουμ δημοκρατικής συνεννόησης, ένα μίνιμουμ, δηλαδή, αντίληψης ότι είμαστε όλοι στο ίδιο καράβι και όταν αυτό το καράβι κλυδωνίζεται, δεν κλυδωνίζεται η κυβέρνηση ή η αντιπολίτευση, αλλά κλυδωνιζόμαστε όλοι και κυρίως κλυδωνίζεται ο ελληνικός λαός.

- Υπήρξε, όπως ξέρετε, μια κριτική μετά την εκλογή σας γιατί είχατε βγει με τις ψήφους, ουσιαστικά, του κυβερνώντος κόμματος. Σας δυσκολεύει αυτό το γεγονός στην άσκηση των καθηκόντων σας με το πνεύμα που λέτε, δηλαδή στην επίτευξη συνεννόησης;

- Πράγματι, η εκλογή μου -η οποία θυμίζω έγινε μέσα στη δίνη και στην ένταση, ίσως και στην υπερένταση του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου του 2025, όταν δηλαδή μετά τις πραγματικά μεγάλες διαδηλώσεις για τα Τέμπη, τα πολιτικά πράγματα οξύνθηκαν αφάνταστα- δεν έμεινε αλώβητη. Και δόθηκε η αίσθηση ότι αποτελούσε μονοκομματική επιλογή, η οποία δεν σεβάστηκε μια παράδοση. Η εκλογή όμως τελείωσε, έγινε και απομένει στη θητεία μου να αναιρέσει αυτήν την εικόνα, να αναιρέσει αυτήν την κατακραυγή, να αναιρέσει αυτόν τον χαρακτηρισμό, το οποίο θα γίνει εμπράκτως και όχι με αντίλογο.

Ο αντίλογος θα είναι έμπρακτος και όχι ιδεολογικός ή θεωρητικός. Πιστεύω πως αν δεν είχε εμπλακεί η εκλογή μου και χρονικά και θεματικά με τις τεράστιες διαδηλώσεις που έγιναν σε όλη την Ελλάδα και κυρίως στην Αθήνα για τα Τέμπη, τα πράγματα θα ήταν πιο ήρεμα και πιο βατά. Τότε όμως το θερμόμετρο ανέβηκε πάρα πολύ, θα έλεγα έσπασε το θερμόμετρο, και οτιδήποτε διαδραματιζόταν εκείνη την περίοδο επηρεάστηκε από αυτό το κλίμα.

Μοιραία επηρεάστηκε και η εκλογή μου. Πιστεύω όμως ότι με τη συμπεριφορά μου και τον πρώτο χρόνο και σιγά σιγά τα επόμενα τέσσερα χρόνια αυτό θα κοπάσει και θα καταφέρω να δείξω πως μπορεί κάποιος να έχει κομματική προέλευση (όπως άλλωστε κομματική προέλευση είχαν και όλοι οι συνυποψήφιοί μου για την Προεδρία), όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αιχμάλωτος της κομματικής του προέλευσης, αλλά μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του αντικειμενικά και αμερόληπτα.

- Είχατε κάποιες συναντήσεις με πρώην πρωθυπουργούς. Αυτό ήταν μια προσπάθεια να δοκιμάσετε τα νερά για μια πρώτη επίτευξη κάποιας συνεννόησης και πώς πήγε; 

- H αρχή έγινε με τους πρώην πρωθυπουργούς και θα συνεχιστεί και με άλλες προσωπικότητες του δημοσίου βίου. [Η πρωτοβουλία] είχε στόχο να υπογραμμίσει με τον συμβολισμό και την όλη διεξαγωγή της ότι επιτέλους υπάρχουν κάποιοι σε αυτή τη χώρα που παρά τις διαφορετικές πολιτικές τους αφετηρίες, μπορούν και συνομιλούν.

Ήθελα, δηλαδή, κύριε Παπαχελά, να δείξω πως η ανάγκη τού να συνομιλούμε δεν είναι μόνο μια σκηνοθεσία, αλλά είναι και μια υπαρξιακή ανάγκη για το πολιτικό σύστημα. Οι πρώην πρωθυπουργοί είναι άνθρωποι οι οποίοι προέρχονται από όλα τα κόμματα που κατά καιρούς έχουν κυβερνήσει τη χώρα, όλα ανεξαιρέτως. Είναι άνθρωποι που έχουν αναμετρηθεί με πολύ μεγάλες ευθύνες κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Είχαν την ψήφο του ελληνικού λαού και την εμπιστοσύνη του Κοινοβουλίου. Συνεπώς, η συζήτηση μαζί τους και η παρουσία τους εδώ στο Προεδρικό Μέγαρο έδινε ένα μήνυμα συμβολής στο να κοπάσουν τα αγεφύρωτα πάθη, να υπονομευθεί η τοξικότητα και να αποδεικνύουμε κάθε στιγμή ότι η Ελλάδα έχει και το προνόμιο και την ανάγκη, αλλά και τη δυνατότητα να εκπροσωπείται από πολιτικά πρόσωπα τα οποία δεν έχουν αγεφύρωτες μεταξύ τους διαφορές. Θέλησα να περάσω αυτό το μήνυμα εναντίον της επικρατούσης, φαινομενικά αλλά συχνά και ουσιαστικά, "υποχρεωτικής ασυνεννοησίας", η οποία τα τελευταία χρόνια μαστίζει τον πολιτικό διάλογο και έχει μετατρέψει λέξεις όπως η συνεννόηση, όπως ο συμβιβασμός, όπως η συνδιαλλαγή να είναι κυριολεκτικά επικηρυγμένες. Έχουμε μετατρέψει αυτές τις λέξεις σε κακούργους, σε κακούργες λέξεις τις έχουμε επικηρύξει και δεν τολμάει κανείς να δείξει μια συμβιβαστική διάθεση, όχι στα καθημερινά, όχι στα απλά, αλλά έστω στα σημαντικά και στα εθνικά.

- Με αφορμή την κρίση που ζούμε τη διεθνή, κάποιοι όπως ο κ. Ανδρουλάκης, επέλεξαν να ενημερωθούν από τον πρωθυπουργό κατ' ιδίαν. Άλλοι λένε ότι θα έπρεπε οι πολιτικοί αρχηγοί να ζητήσουν σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών. Η δική σας γνώμη ποια είναι, θα έκανε καλό σε αυτή τη φάση;

- Κοιτάξτε, όπως ξέρετε το Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών είναι ένα άτυπο όργανο, δεν προβλέπεται στο Σύνταγμα, έχει καταργηθεί εδώ και δεκαετίες και συγκαλείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, εφόσον το ζητήσει ο πρωθυπουργός. Σε αυτή τη φάση που τα γεγονότα είναι καυτά, ο πρωθυπουργός έκρινε ότι πιο συνετό και πιο σκόπιμο είναι να ακολουθήσει την τακτική των κατ' ιδίαν συναντήσεων με τους πολιτικούς αρχηγούς, εφόσον αυτοί το επιθυμούσαν και παρέπεμψε στο Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής για την ενημέρωση των κομμάτων.

Πιστεύω πως σε αυτή τη φάση η κατ' ιδίαν συνάντηση θα ήταν η πιο ενδεδειγμένη από μια συνάντηση ταυτόχρονα όλων των πολιτικών αρχηγών υπό τη δική μου Προεδρία, και γιατί τα γεγονότα τρέχουν, αλλά και γιατί η κατ' ιδίαν συνάντηση ενισχύει περισσότερο τις προσωπικές σχέσεις, ενισχύει περισσότερο την αμοιβαία εμπιστοσύνη, σπάει κάποια ταμπού αγεφύρωτων αποστάσεων και διευκολύνει την εμπιστευτικότητα η οποία πρέπει να υπάρχει αυτές τις στιγμές.

- Θα έχουμε εκλογές σε περίπου ένα χρόνο από τώρα το αργότερο. Υπάρχει μια αβεβαιότητα στον ορίζοντα, με ανοικτό το κατά πόσον θα μπορέσει να προκύψει αυτοδύναμη κυβέρνηση από τις πρώτες ή τις δεύτερες εκλογές. Το ερώτημα είναι πρώτον, αν σας απασχολεί ο κίνδυνος μιας αστάθειας και δεύτερον, ποιος είναι ο δικός σας ρόλος εκεί.

- Θα έχουμε εκλογές. Φαίνεται πως θα τις έχουμε την άνοιξη του 2027. Θυμίζω ότι στα μέσα του καλοκαιριού του 2027 η Ελλάδα αναλαμβάνει, στο δεύτερο εξάμηνο δηλαδή, την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το δεύτερο εξάμηνο του έτους. Και αυτές οι εκλογές θα πρέπει να δώσουν κυβέρνηση. Εάν δεν δώσουν κυβέρνηση, το Σύνταγμα είναι σαφές. Το άρθρο 37 του Συντάγματος περιγράφει, λεπτό προς λεπτό θα έλεγα, τις αρμοδιότητες και τις ευθύνες μου. Από εκεί και πέρα, θέλω λίγο να δούμε το ευρύτερο περιβάλλον μέσα στο οποίο θα πορευθούμε τον επόμενο χρόνο προς τις εκλογές.

Αυτή τη στιγμή, κύριε Παπαχελά, μαίνεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με την επίθεση του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών κατά του Ιράν και όλες τις αντανακλάσεις αυτού του πολέμου προς τον αραβικό κόσμο, ακόμη και προς την Κύπρο.

Έχουμε μια στρατοκρατική προτεραιότητα στις πρωτοβουλίες πολλών κρατών. Πολλά κράτη ενισχύουν αφάνταστα την άμυνά τους. Η Κίνα ενισχύει τον αμυντικό της προϋπολογισμό στο τρέχον έτος κατά 7%. Η Αμερική αυτή τη στιγμή εξετάζει συμπληρωματικό προϋπολογισμό 50 δισ. δολαρίων. Η Γαλλία με τον πρόεδρό της ανακοινώνει το προωθημένο πυρηνικό πρόγραμμα και την αύξηση των πυρηνικών κεφαλών. Η Ελλάδα, ασχέτως αυτών των εξελίξεων και λόγω του ζητήματος που έχει με τη γειτονική χώρα, την Τουρκία, έτσι κι αλλιώς ήταν στα όρια των αμυντικών δαπανών που ζητούνται και έχει ανανεώσει δραστικά το οπλοστάσιό της. Έχουμε λοιπόν μια πορεία προς το 2027, η οποία γίνεται μέσω μιας, θα έλεγα, "πολεμοχαρούς" αντίληψης που επικρατεί παγκοσμίως. Αν, κύριε Παπαχελά, δούμε την ταχύτητα και την αποφασιστικότητα με την οποία η χώρα μας -και ορθώς- ανταποκρίθηκε στις ανάγκες προστασίας της Κύπρου, αντιλαμβανόμαστε πως τα ζητούμενα αυτή την εποχή δεν είναι ιδεολογικά τόσο, όσο εθνικά. Η ανταπόκριση της Ελλάδος στην Κύπρο δεν είχε να κάνει με προγραμματικές δεσμεύσεις, δεν είχε να κάνει με ιδεολογικές επιλογές, είχε να κάνει με εθνικές επιταγές, τις οποίες λίγο-πολύ συμμερίζονται και άλλα κόμματα. Και αυτή η ανταπόκριση σε εθνικές επιταγές έφερε την Ελλάδα πρώτη με δύο φρεγάτες και δύο ζεύγη F-16 στο πλευρό της Κύπρου, κάτι το οποίο οδήγησε και άλλες ευρωπαϊκές χώρες να κάνουν το ίδιο. Η πορεία, λοιπόν, προς τις εκλογές λαμβάνει και ένα χαρακτήρα, θα έλεγα, εθνικών κριτηρίων, εκτός από τα προγραμματικά κριτήρια ή τα ιδεολογικά κριτήρια. Και νομίζω πως οι αποφάσεις που θα ληφθούν στις εκλογές έχουν να κάνουν με την αντίληψη που ο ελληνικός λαός είμαι βέβαιος πως συμμερίζεται, ότι η ώρα της συνεννόησης πάνω στα εθνικά κριτήρια που υπαγορεύουν γρήγορες και στιβαρές αποφάσεις δεν θα πρέπει να αργήσει πολύ.

- Ο αντίλογος σε αυτό από κάποιον καχύποπτο ή κακόπιστο θα ήταν, ενδεχομένως, ότι με αυτόν τον τρόπο θα προωθούσατε μια τρίτη θητεία του νυν πρωθυπουργού. Ένας καλόπιστος θα έλεγε ότι επισημαίνετε την ανάγκη να υπάρχει μια συνεννόηση, ώστε να μην προκύψουν αδιέξοδα μετά τις εκλογές. 

- Προτιμώ την καλόπιστη ερμηνεία. Δεν είναι υποχρεωτική καμία ψήφος και κανείς δεν μονοπωλεί την τήρηση των εθνικών κριτηρίων. Είμαι βέβαιος πως η τήρηση των εθνικών κριτηρίων είναι αντικείμενο "συμμόρφωσης" όχι ενός κόμματος ή της πλειοψηφίας απλώς, αλλά πολλών κομμάτων στην Ελλάδα σήμερα. Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι ποιον θα προτιμήσει ο ελληνικός λαός, αλλά το ζητούμενο είναι το αποτέλεσμα των εκλογών να οδηγήσει σε τέτοιες εξελίξεις που τα εθνικά κριτήρια και τα εθνικά προτάγματα δεν θα υπονομευθούν. Και, δόξα τω Θεώ, τα κόμματα του Ελληνικού Κοινοβουλίου, παρά τις διαφορές τους και το έντονο κλίμα αντιπαράθεσης που υπάρχει ανάμεσά τους, δείχνουν ότι στα μεγάλα εθνικά θέματα δεν υπάρχουν οι αποστάσεις που θα φοβόταν κανείς να δει.

- Έχουμε μπροστά μας την αναθεώρηση του Συντάγματος. Είναι ένα θέμα για το οποίο εσείς έχετε εκφραστεί στον παρελθόν και τολμηρά μπορεί να πει κανείς. Θα πάρετε θέση σε αυτή τη συζήτηση; Θα έχετε κάποιες προτάσεις; Υπάρχει κάτι που εσείς θα αλλάζατε στο Σύνταγμα, ειδικά σε σχέση με τον θεσμό του Προέδρου;

- Δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές μου η τοποθέτηση επί της συνταγματικής αναθεωρήσεως, παρά μόνον με τον τύπο της απάντησης σε ερωτήσεις σαν και αυτή που μου κάνατε. Όπως είναι γνωστό, η αναθεώρηση του Συντάγματος δρομολογείται στην προτείνουσα Βουλή, η παρούσα Βουλή είναι προτείνουσα. Δημιουργείται μία Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος από τη Βουλή, η οποία και επεξεργάζεται πρόταση συνταγματικής αναθεώρησης, που πρέπει να υπογράφουν τουλάχιστον 50 βουλευτές. Αυτή η πρόταση δεν έχει γίνει ακόμη, αναμένεται να γίνει σχετικά σύντομα. Πάνω σε αυτήν την πρόταση ή σε τυχόν άλλες προτάσεις θα γίνει όλος ο διάλογος. Έχουν αρχίσει τα κόμματα να προεξοφλούν κάποιες θέσεις τους γύρω από τη συνταγματική αναθεώρηση και γύρω από συγκεκριμένα άρθρα. Ωστόσο, η σημασία και η βαρύτητα και η ανάγκη της αναθεώρησης, ας πούμε του άρθρου 86, προς το οποίο συμφωνούν όλοι, ή του άρθρου 16 ή του άρθρου 24 είναι τέτοια, που δεν αποκλείει τελικά και τη συναίνεση. Θεωρώ ότι το Σύνταγμα προσφέρεται αυτή τη στιγμή για αναθεώρηση είτε λόγω άρθρων τα οποία υποκύπτουν στη λεγόμενη θεσμική κόπωση είτε λόγω των ραγδαίων εξελίξεων της πραγματικότητας και της τεχνολογίας, αλλά και της ανανέωσης των θεσμών και της βελτίωσης της αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος. Επιτρέψτε μου, όμως, να πω ότι πέρα και πάνω από όλα αυτά, πέρα και πάνω δηλαδή από τη συνταγματική αναθεώρηση, χρειάζεται ταυτόχρονα και κάτι το οποίο δεν υπόκειται σε τέτοιες δικονομίες, και είναι η αναθεώρηση της νοοτροπίας που έχουμε.

Με πρώτη αναθεώρηση νοοτροπίας, την επικράτηση της αντίληψης ότι δεν είναι το Σύνταγμα εκείνο, κύριε Παπαχελά, που καθορίζει τις εξελίξεις στη χώρα, όσο οι άνθρωποι και η συμπεριφορά τους. Και δεύτερον, εάν θέλουμε να βρούμε ατέλειες στο Σύνταγμα ή να μην το εφαρμόζουμε, αυτό απόκειται περισσότερο στη συμπεριφορά μας και λιγότερο στη θεσμική αποδυνάμωση του Συντάγματος. Πολλές φορές τις δικές μας αδυναμίες, τις δικές μας προτεραιότητες, τις ονομάζουμε προβληματικές καταστάσεις του Συντάγματος. Το Σύνταγμα κατά βάσιν είναι μια χαρά και θα βοηθούσε πολύ αν στα αναθεωρητέα άρθρα του προσθέταμε και μια γενναία και αυτοκριτική αναθεώρηση νοοτροπίας.

Η κρίση των θεσμών και η δύναμη της ποίησης
- Όλες οι δημοσκοπήσεις λένε ότι υπάρχει μια μεγάλη κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Πολύ μεγάλη. Τι μπορείτε να κάνετε εσείς για αυτό;

- Πράγματι, υπάρχει μια κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Νομίζω πως ψηλά είναι οι Ένοπλες Δυνάμεις και η Εκκλησία, ευτυχώς, αλλά αρκετοί από τους υπόλοιπους θεσμούς του πολιτεύματος δεν είναι στη θέση που θα έπρεπε. Νομίζω πως η δική μου συμμετοχή στην ανόρθωση των θεσμών θα ήταν να υπενθυμίζω ότι ενώ δεν μετέχω στο πολιτικό παιχνίδι, είμαι σε θέση και οφείλω να εγγυώμαι τους συνταγματικούς όρους λειτουργίας του. Παρακολουθώ, συνεπώς, τους συνταγματικούς όρους λειτουργίας του πολιτικού παιγνίου και είτε διακριτικά είτε φανερά επιδιώκω να τηρηθούν. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορώ να παρεμβαίνω ούτε στο κυβερνητικό έργο ούτε στις θέσεις των κομμάτων. Μπορώ, όμως, να εκφράζω την άποψή μου για τη λειτουργία των θεσμών. Αυτά τα δύο στοιχεία, η λειτουργία των θεσμών και οι συνταγματικοί όροι λειτουργίας του πολιτεύματος, που αποτελούν δικά μου καθήκοντα και δικές μου υποχρεώσεις, εφόσον ασκούνται σωστά και με σύνεση, μπορούν να αποτελέσουν μια υποβοήθηση της αναβάθμισης της αξιοπιστίας των θεσμών. Πάντως, έχω την αίσθηση ότι πολλές φορές αδικούμε και τους θεσμούς και τους κρίνουμε με βάση τις δικές μας επιθυμίες. Πάρτε παράδειγμα ότι την ίδια ώρα που ασκούμε κριτική, που ασκείται μια κριτική στη Δικαιοσύνη ότι είναι κατευθυνόμενη, για κάποιες άλλες αποφάσεις της Δικαιοσύνης πανηγυρίζουμε. Είναι όμως η ίδια Δικαιοσύνη αυτή την οποία θεωρούμε κατευθυνόμενη και αυτή για την οποία πανηγυρίζουμε. Δεν είναι διαφορετικές Δικαιοσύνες, είναι η ίδια Δικαιοσύνη της Ελλάδος. Συνεπώς, πολλές φορές δημιουργούμε αυτήν την αίσθηση στους πολίτες και από δικές μας άδικες επικρίσεις.

- Είπατε ότι η εκλογή σας συνέπεσε με την επέτειο της τραγωδίας των Τεμπών, όταν βρισκόταν στο ζενίθ. Τι μάθαμε από την ιστορία των Τεμπών, από την ίδια την ιστορία, εννοώ το τι συνέβη, αλλά και την αντίδραση του κόσμου μετά;

- Από την ιστορία των Τεμπών αναμένεται να μάθουμε, ελπίζω, πολλά από την ανάμειξη πλέον της Δικαιοσύνης σε αυτήν την ιστορία. Μέχρι τώρα η ανάμειξη της Δικαιοσύνης ήταν σε ανακριτικό επίπεδο. Τώρα πια, από εδώ και πέρα και πολύ σύντομα θα γίνει μία δίκη ανοιχτή, δημόσια, επιτέλους γρήγορα εν σχέσει με τα ελληνικά δεδομένα, τρία χρόνια δηλαδή μετά το τραγικό αυτό δυστύχημα. Και είμαι βέβαιος ότι σε αυτή τη δίκη πολλά πράγματα και θα αποκαλυφθούν, αλλά και θα αποκατασταθούν. Όταν ζητούμε δικαιοσύνη, δεν μπορεί παρά να επαφιέμεθα στη Δικαιοσύνη. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να εξιχνιαστεί το τι έγινε ακριβώς στα Τέμπη και ποιος ευθύνεται, παρά μόνον από τη φωνή της Δικαιοσύνης, η οποία πολύ σύντομα θα αρχίσει να ακούγεται. Και θα πρέπει με ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση να ακούσουμε αυτή τη φωνή της Δικαιοσύνης, η οποία τρία χρόνια μετά θα ακούγεται κάθε μέρα από το δικαστήριο στη Λάρισα. Είμαι βέβαιος πως η ελληνική Δικαιοσύνη θα κάνει το χρέος της, θα αποδώσει δικαιοσύνη και θα ξεκαθαρίσει οριστικά και τις πλάνες και τα ερωτήματα και τις αγωνίες που ευλόγως δημιουργήθηκαν γύρω από αυτό το πολύπαθο θέμα.

- Θα ήθελα να σας ρωτήσω λίγο σε προσωπικό επίπεδο, τι έχει αλλάξει από τον καιρό που ήρθατε σε αυτό το γραφείο. Όποιος σας ξέρει, λέει ότι υπάρχουν δύο χαρακτηριστικά για τον Τασούλα. Το ένα είναι το χιούμορ του και το άλλο είναι η μόνιμη και αδιατάρακτη σχέση με τα Γιάννενα.

- Η σχέση μου με τα Γιάννενα συναισθηματικά παραμένει η ίδια, πρακτικά έχει μειωθεί. Ήμουν πρόσφατα στον νομό Ιωαννίνων για τέσσερις ολόκληρες μέρες λόγω της απελευθερώσεως της πόλης των Ιωαννίνων, αλλά και της απελευθερώσεως της Κόνιτσας που έγινε τρεις μέρες μετά, στις 24 Φεβρουαρίου, όπου και είχα την τύχη και την τιμή να ανακηρυχθώ επίτιμος δημότης της παραμεθόριας αυτής κωμόπολης. Παρακολουθώ τα των Ιωαννίνων όπως παρακολουθώ όμως και για όλη την Ελλάδα. Έχω μια περίεργη αίσθηση, κύριε Παπαχελά, πως για ό,τι συμβαίνει στην Ελλάδα φταίω εγώ. Είναι περίεργο, άδικο βεβαίως, γιατί δεν φταίω εγώ, αλλά έχω αυτή την αίσθηση ότι πρέπει να παρακολουθώ τα πάντα στην Ελλάδα, για τα οποία κατά τον άλφα ή βήτα τρόπο ευθύνομαι και πρέπει να έχω γνώση και λόγο. Οπότε αυτό έχει κάπως υπονομεύσει το χιούμορ μου, γιατί άλλο να ευθύνεσαι για το τι συμβαίνει στη Βουλή και άλλο να ευθύνεσαι για το τι συμβαίνει στη χώρα, αλλά δεν το έχει ακυρώσει. Το επιστρατεύω συχνά και σε διαπροσωπικές επαφές, αλλά και σε συνομιλία με τον εαυτό μου για να με βοηθήσει να βρω διεξόδους. Από την άλλη πλευρά, δεν ξεχνώ και τον ορισμό που είχε δώσει ο Όσκαρ Ουάιλντ στο χιούμορ, ότι χιούμορ έχουν αυτοί που γελούν με τα αστεία μας και όχι εμείς που τα λέμε. Συνεπώς, αναζητώ απεγνωσμένα συνομιλητές στο χιούμορ μου και ευτυχώς βρίσκω αρκετούς, ακόμη και με αυτήν την ιδιότητα που έχω τώρα, που με θέλει να είμαι κάπως πιο αποστασιοποιημένος. Η αγάπη μου για τα Γιάννενα έχει γίνει τώρα αγάπη για όλες τις περιοχές της Ελλάδος, χωρίς να παραλείπω βεβαίως τα Γιάννενα. Το χιούμορ μου έγινε περισσότερο ενδοσκοπικό, αλλά πιστέψτε με, διατηρείται.

- Η ποίηση είναι αντίδοτο στην πίεση αυτές τις ώρες;

- Κύριε Παπαχελά, είναι. Αλλά είναι και ένα ερμηνευτικό εργαλείο. Η ποίηση, η νεοελληνική ποίηση είναι ένα διανοητικό θαύμα. Και μην ξεχνάμε ότι αυτή η ποίηση, του Καβάφη, του Σεφέρη, του Ρίτσου, του Ελύτη, του Καρυωτάκη, του Παλαμά, του Σικελιανού, αυτή η ποίηση έρχεται αδιάκοπα από ένα βάθος τουλάχιστον τριών χιλιάδων ετών. Από τον Όμηρο έως σήμερα, η ελληνική ποίηση είναι ένα ακατάπαυστο επίτευγμα που χρησιμοποιεί τις ίδιες λέξεις, τις ίδιες μεθόδους και συναρπάζει και γοητεύει με τον ίδιον τρόπο. Μία μορφή ερμηνείας του κόσμου προέρχεται από την ποίηση και μας βοηθάει πάρα πολύ να κατανοήσουμε τον κόσμο, να τον φωτίσουμε, αλλά και να αντιμετωπίσουμε ερωτήματα και προβλήματα τα οποία μας βασανίζουν. Είναι μια συμπυκνωμένη σοφία που διατίθεται σε εμάς και την οποίαν πρέπει να αντλούμε και να αξιοποιούμε διαρκώς. Κύριε Παπαχελά, πηγαίνω συχνά σε πρωτεύουσες νομών με την αφορμή επετείων απελευθερώσεως. Εκεί βλέπω πως η μεγαλύτερη εθνική επιτυχία της χώρας τον προηγούμενο αιώνα, κάτι το οποίο συμπλήρωσε το ηρωικό '21, ήταν οι Βαλκανικοί Πόλεμοι. Ο πρώτος και ο δεύτερος Βαλκανικός Πόλεμος διήρκεσαν μόνο δέκα μήνες. Κατά τη διάρκειά τους η Ελλάδα διπλασιάστηκε σε έδαφος και πληθυσμό. Αυτό έγινε γιατί είχαμε ενότητα σε πολιτειακό επίπεδο, είχαμε ομοφωνία ως προς τους στόχους μας και ο λαός και ο στρατός είχαν αγκαλιάσει τους στόχους της Μεγάλης Ιδέας, τους στόχους δηλαδή της εδαφικής επέκτασης της χώρας πέρα από τα ασφυκτικά μέχρι τότε σύνορα. Ήμασταν όμως και έτοιμοι. Και βλέπετε, κύριε Παπαχελά, ότι αμέσως μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους ήρθε ο εθνικός διχασμός, αμέσως μετά ήρθε η Μικρασιατική Καταστροφή και καταλαβαίνετε πώς αυτό άλλαξε εντελώς τον προσανατολισμό του έθνους.

Το έθνος δημιούργησε μια άλλη μεγάλη ιδέα, την ιδέα της ανασυγκρότησης στη θέση της ιδέας της επέκτασης. Και ανάμεσα στα κύρια όπλα της ανασυγκρότησης ήταν και η παιδεία. Και έγραψε εκείνη την εποχή ο Κωστής Παλαμάς απευθυνόμενος σε έναν κυβερνήτη: "Πολεμάς να στυλώσεις, κυβερνήτη, με τα καράβια και με τα φουσάτα, της πολιτείας το σαλεμένο σπίτι. Του κάκου ιδρώνεις, έμπα σ' άλλη στράτα. Το νου μας πρώτα στύλωσε και χτίσε και πρώτα απ' όλα αλφαβητάρι κράτα". Εκείνη την εποχή, λοιπόν, που τα φουσάτα και τα καράβια είχαν φτάσει στο ζενίθ της απόδοσής τους, έπρεπε να αντικατασταθούν με κάτι άλλο. Και η σύγχρονη τότε ποίηση της χώρας υπαγόρευσε την άλλη στράτα: αλλαγή νοοτροπίας και παιδεία. Και βλέπετε μέσα από ελάχιστες λέξεις πώς μεταφέρεται από την ποίηση η μετατροπή της Μεγάλης Ιδέας από πολεμικής και επεκτατικής σε ειρηνικής και σε μεγάλη ιδέα ανασυγκρότησης. Αυτό το θαύμα της ποίησης, νομίζω, πως δεν μπορούμε να το δούμε σε καμία άλλη μορφή της λογοτεχνίας.

- Πώς θα απαντούσε ο ποιητής, δηλαδή, στο ερώτημα αν φθάνει ο "Κίμων", αν αρκεί; 

- Θα απαντούσε ως εξής, για να παραφράσουμε ελαφρώς τον Καβάφη: "Τα μεγαλεία να φοβάσαι, ω ψυχή, και τες φιλοδοξίες σου να υπερνικήσεις, αν δεν μπορείς με σύνεση να τες ακολουθείς". Νομίζω πως η αποστολή της φρεγάτας "Κίμων" δεν ήταν επίδειξη ούτε μεγαλείου ούτε κάποιας υπερβολικής φιλοδοξίας. Ήταν επίδειξη γεωπολιτικής σύνεσης, την οποίαν και η Ελλάδα, ευτυχώς, αυτή την περίοδο φαίνεται να έχει.

- Ευχαριστώ πολύ.

- Κι εγώ.