Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 έμοιαζε μέχρι πριν από λίγο καιρό σχεδόν αδύνατη. Η αγορά των ρωσικών S-400 είχε οδηγήσει στην αποπομπή της από το πρόγραμμα, στις αμερικανικές κυρώσεις και σε μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις στις σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας. Όμως σήμερα τα δεδομένα φαίνεται να αλλάζουν ξανά. Οι τελευταίες πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να άρει τις κυρώσεις και να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, αρκεί να βρεθεί λύση με το ζήτημα των S-400.

Αν τελικά αυτό συμβεί, θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών στην περιοχή μας. Πόσο όμως θα αλλάξουν πραγματικά οι ισορροπίες στο Αιγαίο; Θα αποκτήσει η Τουρκία πλεονέκτημα απέναντι στην Ελλάδα ή απλώς θα καλύψει το χαμένο έδαφος των τελευταίων ετών; Και τι θα γίνει τελικά με τους περίφημους S-400, που αποτελούν μέχρι σήμερα το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επιστροφή των τουρκικών F-35;

Βαλλιστικοί πύραυλοι PrSM για την Ελλάδα: Δυνατότητες και κόστος

Το Παρασκήνιο της Επιστροφής

Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα, πρέπει να γυρίσουμε λίγα χρόνια πίσω. Το 2019 η Τουρκία παρέλαβε το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400, παρά τις έντονες προειδοποιήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσινγκτον υποστήριζε ότι η συνύπαρξη των S-400 με τα F-35 θα μπορούσε να επιτρέψει στη Ρωσία να συλλέξει πολύτιμα στοιχεία για τις δυνατότητες stealth του αμερικανικού μαχητικού.

Έτσι, οι ΗΠΑ απέκλεισαν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35, ενώ επιβλήθηκαν και κυρώσεις μέσω του νόμου CAATSA. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η τουρκική αεροπορία έχασε το μεγαλύτερο εξοπλιστικό πρόγραμμα της ιστορίας της και αναγκάστηκε να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις.

Τα τελευταία όμως εικοσιτετράωρα το κλίμα έχει αλλάξει αισθητά. Κατά τη διάρκεια της Συνόδου του ΝΑΤΟ, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις προς την Τουρκία και ότι εξετάζει σοβαρά την πιθανότητα να εγκρίνει την πώληση ή την επανένταξη της χώρας στο πρόγραμμα των F-35. Παρ' όλα αυτά ξεκαθάρισε ότι η τελική απόφαση δεν έχει ακόμη ληφθεί, καθώς υπάρχουν νομικά αλλά και πολιτικά εμπόδια στο αμερικανικό Κογκρέσο. Πολλοί γερουσιαστές εξακολουθούν να αντιτίθενται στην πώληση όσο η Τουρκία διατηρεί τους S-400.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της υπόθεσης.

Οι πληροφορίες που διαρρέουν από αμερικανικές και τουρκικές πηγές αναφέρουν ότι εξετάζεται ένα νέο σενάριο. Αντί οι S-400 να καταστραφούν ή να παραμείνουν αποθηκευμένοι στην Τουρκία, υπάρχει η πιθανότητα να μεταφερθούν σε τρίτη χώρα, πιθανότατα σε κράτος του Κόλπου. Με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα δεν θα διαθέτει πλέον το ρωσικό σύστημα στο έδαφός της και θεωρητικά θα αίρεται το βασικό εμπόδιο για την επιστροφή στα F-35.

Βέβαια τίποτα δεν είναι τόσο απλό.

Η μεταφορά των S-400 δεν αρκεί από μόνη της. Θα χρειαστεί και η έγκριση του αμερικανικού Κογκρέσου, ενώ υπάρχουν έντονες αντιδράσεις τόσο από βουλευτές των ΗΠΑ όσο και από συμμάχους της Ουάσινγκτον, οι οποίοι θεωρούν ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί δύσκολο και απρόβλεπτο εταίρο. Επομένως, ακόμη κι αν ο Τραμπ επιθυμεί την επιστροφή της Άγκυρας στο πρόγραμμα, η διαδικασία μόνο εύκολη δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.

Αυτό είναι το παλαιότερο ελικόπτερο του ελληνικού στρατού

Πώς θα Αλλάξουν οι Ισορροπίες

Το μεγάλο ερώτημα όμως είναι άλλο.

Αν η Τουρκία αποκτήσει τελικά F-35, τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

Αρχικά πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν μιλάμε για ένα σενάριο όπου η Τουρκία αποκτά ένα όπλο που η Ελλάδα δεν διαθέτει. Αντιθέτως, η Ελλάδα έχει ήδη ενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35 και αναμένεται να παραλάβει τα πρώτα αεροσκάφη μέσα στα επόμενα χρόνια, ενώ ήδη προχωρά και η εκπαίδευση των πρώτων Ελλήνων χειριστών.

Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται για μια εξέλιξη που θα ανατρέψει ολοκληρωτικά την ισορροπία δυνάμεων.

Αυτό που ουσιαστικά θα συμβεί είναι ότι η Τουρκία θα μειώσει το τεχνολογικό κενό που δημιουργήθηκε μετά τον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα.

Σήμερα η ελληνική Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ευνοϊκή θέση. Διαθέτει Rafale, εκσυγχρονισμένα F-16 Viper, ενώ ταυτόχρονα προετοιμάζεται για την ένταξη των F-35. Αντίθετα, η Τουρκία βασίζεται κυρίως σε παλαιότερες εκδόσεις F-16, περιμένοντας τόσο τον εκσυγχρονισμό τους όσο και την εξέλιξη του εγχώριου μαχητικού KAAN.

Η άφιξη των F-35 στην Τουρκία θα έκλεινε σημαντικό μέρος αυτής της διαφοράς.

Το F-35 άλλωστε δεν είναι απλώς ακόμη ένα μαχητικό αεροσκάφος. Είναι ένα ιπτάμενο κέντρο πληροφοριών. Χάρη στους προηγμένους αισθητήρες του, μπορεί να εντοπίζει στόχους πολύ πριν γίνει αντιληπτό, να ανταλλάσσει δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και να συνεργάζεται με άλλα αεροσκάφη, πλοία και αντιαεροπορικά συστήματα.

Αυτό σημαίνει ότι μια τουρκική δύναμη F-35 θα αύξανε σημαντικά τις επιχειρησιακές δυνατότητες της τουρκικής αεροπορίας.

Ωστόσο υπάρχει και η άλλη πλευρά.

Η Ελλάδα δεν μένει στάσιμη.

Τα Rafale με τους πυραύλους Meteor προσφέρουν εξαιρετικά μεγάλες δυνατότητες αεροπορικής υπεροχής. Τα F-16 Viper διαθέτουν κορυφαία ηλεκτρονικά συστήματα, ενώ τα ελληνικά F-35 θα δημιουργήσουν και αυτά μια νέα εποχή για την Πολεμική Αεροπορία.

Μάλιστα, η Ελλάδα έχει εγκρίνει μεγαλύτερο συνολικό αριθμό F-35 από αυτόν που μέχρι στιγμής συζητείται για την Τουρκία. Επομένως, ακόμη κι αν η Άγκυρα επιστρέψει στο πρόγραμμα, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα αποκτήσει αριθμητική ή τεχνολογική υπεροχή.

Στην πραγματικότητα πιθανότερο είναι να οδηγηθούμε σε μια νέα ισορροπία, όπου και οι δύο αεροπορίες θα διαθέτουν αεροσκάφη πέμπτης γενιάς.

Από εκεί και πέρα, καθοριστικό ρόλο θα παίξουν πολλοί άλλοι παράγοντες.

Οι αριθμοί των διαθέσιμων αεροσκαφών.

Η εκπαίδευση των χειριστών.

Η διαθεσιμότητα των στόλων.

Τα όπλα που θα φέρουν.

Τα ραντάρ.

Τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου.

Η συνεργασία με τα αντιαεροπορικά συστήματα και φυσικά η ποιότητα της συνολικής διοίκησης και ελέγχου.

Άλλωστε η σύγχρονη αεροπορική μάχη δεν κρίνεται αποκλειστικά από το ποιος διαθέτει καλύτερο μαχητικό.

Κρίνεται από το ποιος αξιοποιεί καλύτερα ολόκληρο το δίκτυο πληροφοριών του.

Η Επόμενη Ημέρα

Αν τελικά η συμφωνία ολοκληρωθεί, θα σηματοδοτήσει και μια σημαντική πολιτική επαναπροσέγγιση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Τουρκία.

Για την Ουάσινγκτον, η Άγκυρα παραμένει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ και μια χώρα με τεράστια γεωστρατηγική σημασία. Η επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35 θα αποτελούσε μήνυμα ότι οι δύο πλευρές επιχειρούν να αφήσουν πίσω τους την κρίση των τελευταίων ετών.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα εξαφανιστούν οι διαφωνίες.

Οι σχέσεις ΗΠΑ και Τουρκίας παραμένουν περίπλοκες, ενώ αρκετοί Αμερικανοί αξιωματούχοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη τις επιλογές της Άγκυρας σε θέματα εξωτερικής πολιτικής.

Για την Ελλάδα, η πιθανή τουρκική επιστροφή στα F-35 αποτελεί σίγουρα μια εξέλιξη που απαιτεί προσοχή και συνεχή παρακολούθηση.

Όχι όμως πανικό.

Η ελληνική αποτρεπτική ισχύς δεν βασίζεται σε ένα μόνο οπλικό σύστημα. Βασίζεται στον συνδυασμό των Rafale, των F-16 Viper, των μελλοντικών F-35, της αντιαεροπορικής άμυνας, του Πολεμικού Ναυτικού και κυρίως στην ικανότητα όλων αυτών να λειτουργούν ως ένα ενιαίο δίκτυο.

Είναι επίσης πολύ πιθανό ότι, αν η Τουρκία επιστρέψει στα F-35, θα ακολουθήσει ένας νέος κύκλος εξοπλιστικών προγραμμάτων και από τις δύο πλευρές. Η αεροπορική ισορροπία στο Αιγαίο εξελίσσεται συνεχώς και δύσκολα θα παραμείνει στατική για πολλά χρόνια.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι επόμενοι μήνες θα είναι ιδιαίτερα κρίσιμοι.

Θα φανεί αν οι S-400 θα αποχωρήσουν τελικά από την Τουρκία, αν το αμερικανικό Κογκρέσο θα εγκρίνει μια τέτοια συμφωνία και αν η Ουάσινγκτον θα κάνει πράξη τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ.

Μέχρι τότε, όλα τα σενάρια παραμένουν ανοιχτά.