Δεκατέσσερα χρόνια μετά, η Κυπριακή Δημοκρατία επιστρέφει στην προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναλαμβάνοντας καθήκοντα σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων που αναμένεται να καθορίσουν τον γεωπολιτικό ρόλο της Ένωσης.
Η πρώτη προεδρία εν μέσω οικονομικής θύελλας
Όταν το 2012 η Κύπρος ανέλαβε για πρώτη φορά την προεδρία του Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρισκόταν αντιμέτωπη με τις βαριές συνέπειες μιας οικονομικής κρίσης που πλησίαζε στο αποκορύφωμά της. Η συνοχή της Ευρωζώνης δοκιμαζόταν έντονα, με χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία να βρίσκονται υπό καθεστώς οικονομικής στήριξης.
Την ίδια ώρα, και η ίδια η Κύπρος, ενώ ασκούσε την προεδρία, αντιμετώπιζε σοβαρές δυσλειτουργίες στον τραπεζικό της τομέα, οι οποίες λίγους μήνες αργότερα θα την οδηγούσαν σε πρόγραμμα διάσωσης.
Η τότε υπουργός Εξωτερικών, Ερατώ Κοζάκου-Μαρκουλλή, θυμάται μιλώντας στη DW ότι το 2012 η στρατηγική ατζέντα της ΕΕ ήταν προσανατολισμένη στην αντιμετώπιση της κρίσης της Ευρωζώνης, στην ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης, στην ανταγωνιστικότητα, στον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης και στη θωράκιση της Ενιαίας Αγοράς.
Νέο διεθνές σκηνικό, διαφορετικές προτεραιότητες
Σήμερα, δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η Κύπρος αναλαμβάνει εκ νέου την προεδρία σε ένα ριζικά μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται πλέον να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της ως πολιτική δύναμη, εν μέσω παρατεταμένων γεωπολιτικών εντάσεων.
Όπως επισημαίνει η κ. Μαρκουλλή, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με πρωτοφανείς προκλήσεις, που απορρέουν από τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, την αστάθεια στη Μέση Ανατολή και ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο παγκόσμιο τοπίο.
Η πρώην υπουργός εκτιμά ότι η ΕΕ εμφανίζεται πλέον αποφασισμένη να αναλάβει ηγετικό ρόλο, κάτι που αποτυπώνεται στο στρατηγικό θεματολόγιο που υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο το 2024 για την περίοδο 2024-2029. Κατά συνέπεια, η ατζέντα της Κυπριακής Προεδρίας αναμένεται να ευθυγραμμιστεί πλήρως με αυτές τις κατευθύνσεις.
«Αυτόνομη ΕΕ ανοικτή προς τον κόσμο»
Η κατεύθυνση αυτή αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στις 21 Δεκεμβρίου, όταν ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, παρουσίασε από τα Λεύκαρα τις προτεραιότητες της Κυπριακής Προεδρίας. Ο στόχος για μια αυτόνομη Ευρωπαϊκή Ένωση με ενεργό ρόλο στις παγκόσμιες εξελίξεις τέθηκε στο επίκεντρο.
Η Κυπριακή Προεδρία, όπως δήλωσε, θα εργαστεί για μια «αυτόνομη Ένωση ανοικτή προς τον κόσμο», στηριζόμενη σε πέντε βασικούς πυλώνες: ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα, διεύρυνση, στρατηγική αυτονομία και δημοσιονομική ισορροπία.
Στον τομέα της ασφάλειας, η Λευκωσία θα στηρίξει πρωτοβουλίες για την άμυνα και θα προωθήσει την ευρωπαϊκή αμυντική ετοιμότητα έως το 2030, δίνοντας παράλληλα έμφαση στην ενίσχυση της ευρωνατοϊκής συνεργασίας.
Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης υπογράμμισε την ανάγκη για ενεργειακή ασφάλεια, με εναλλακτικές πηγές και διαύλους προμήθειας μέσω ενίσχυσης των υποδομών ενεργειακής διασυνδεσιμότητας. Στο πεδίο της διεύρυνσης, αναφέρθηκε ειδικά στην Ουκρανία, τη Μολδαβία και τα Δυτικά Βαλκάνια, τονίζοντας τη δέσμευση της προεδρίας για απτά αποτελέσματα στην ενταξιακή τους πορεία.
Στο επίκεντρο Ουκρανία και Μέση Ανατολή
Κάθε αναφορά του Κύπριου Προέδρου στη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ συνοδεύεται από τις κρίσεις στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης, με έμφαση στην Ουκρανία, αλλά και από την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Στην πρόσφατη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ο κ. Χριστοδουλίδης συνέδεσε το Ουκρανικό τόσο με τη διεύρυνση όσο και με την ασφάλεια και την άμυνα της Ένωσης. Αντίστοιχο μήνυμα έστειλε και κατά την επίσκεψή του στην Ουκρανία στις 4 Δεκεμβρίου, δηλώνοντας ότι «η Λευκωσία θα πράξει ό,τι χρειάζεται» ώστε η ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας να παραμείνει ψηλά στην ατζέντα της ΕΕ.
Χαρακτηρίζοντας τη διεύρυνση «γεωπολιτική αναγκαιότητα», σημείωσε ότι η Κυπριακή Προεδρία θα επιδιώξει την προώθηση της ενταξιακής διαδικασίας, ενισχύοντας τη συλλογική ασφάλεια και τη δημοκρατική ανθεκτικότητα της Ευρώπης.
Παράλληλα, ιδιαίτερη βαρύτητα αναμένεται να δοθεί και στη Μέση Ανατολή. Για τον Κύπριο Πρόεδρο, η θεσμική ενίσχυση των σχέσεων της ΕΕ με τις χώρες της περιοχής είναι επιβεβλημένη, ώστε η Ένωση να αποδείξει στην πράξη ότι διαθέτει μια ολοκληρωμένη, «360 μοιρών» προσέγγιση.
Τα ευρωπαϊκά σύνορα ως βασική πρόκληση
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Γιαννάκης Κασουλίδης θεωρεί ότι η σύνδεση του Ουκρανικού με την κρίση στη Μέση Ανατολή συνιστά τη μεγαλύτερη πρόκληση της Κυπριακής Προεδρίας.
Όπως σημειώνει στη DW, η Κύπρος οφείλει να ασκήσει μια προεδρία που θα εντάξει το Ουκρανικό στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής και άμυνας, ώστε η ΕΕ να διαδραματίσει τον ρόλο που της αναλογεί διεθνώς.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η Λευκωσία μπορεί να προσφέρει πρόσθετη αξία στη συνεργασία της ΕΕ με τη Μέση Ανατολή και τον αραβικό κόσμο, αξιοποιώντας τις στενές της σχέσεις με τις χώρες της περιοχής.
Ήδη, υπενθυμίζει, έχει ανακοινωθεί η πραγματοποίηση Συνόδου Κορυφής στις 23 Απριλίου 2026 στη Λευκωσία, με τη συμμετοχή των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και κρατών του Κόλπου.
