Η παγκόσμια αγορά ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν κίνδυνο που ξεπερνά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ: την πιθανότητα να πληγούν και οι εναλλακτικές διαδρομές που επιτρέπουν στις πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Περσικού Κόλπου να συνεχίζουν τις εξαγωγές τους. Με τους Χούθι να ενισχύουν την παρουσία τους στην περιοχή του Μπαμπ ελ Μαντέμπ και κρίσιμες σαουδαραβικές υποδομές να βρίσκονται στο στόχαστρο, αναλυτές προειδοποιούν για έναν νέο κύκλο ενεργειακής αστάθειας, με δυσμενή σενάρια που φτάνουν ακόμη και στα 120-150 δολάρια το βαρέλι.
Η προειδοποίηση διατυπώνεται σε ανάλυση του Ariel Cohen που δημοσιεύθηκε στο Forbes Greece στις 19 Νοεμβρίου. Το βασικό επιχείρημά του είναι ότι η αγορά έχει προσαρμοστεί στους περιορισμούς της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει την ανθεκτικότητα των εναλλακτικών διαδρομών.
«Παζάρι» υπερδυνάμεων στη Σεντζέν! Οι τρεις ισχυροί συναντώνται
Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό για τη Σαουδική Αραβία, η οποία χρησιμοποιεί τον πετρελαιαγωγό East–West και το λιμάνι Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα, για να παρακάμπτει το Ορμούζ.
Η αγορά βλέπει πλεόνασμα, αλλά οι κίνδυνοι παραμένουν
Σύμφωνα με την έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) της 13ης Νοεμβρίου, η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου αναμένεται να ξεπεράσει τη ζήτηση κατά περίπου 1,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το τέταρτο τρίμηνο του 2026.
Η εξέλιξη αποδίδεται στην ανάκαμψη των εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή, στην ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρομών και στη συγκρατημένη παγκόσμια ζήτηση.
Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA) προβλέπει, στο βασικό της σενάριο, σταδιακή υποχώρηση του Brent μέχρι τα 77 δολάρια το βαρέλι κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2027.
Ωστόσο, οι προβλέψεις βασίζονται στην παραδοχή ότι οι εξαγωγές θα συνεχίσουν να αποκαθίστανται και οι διαθέσιμες διαδρομές θα παραμείνουν λειτουργικές.
Μια σοβαρή επίθεση σε βασικό αγωγό ή εξαγωγικό λιμάνι θα μπορούσε να ανατρέψει αυτή την εικόνα, ιδιαίτερα εάν προκαλούσε παρατεταμένη απώλεια παραγωγικής δυνατότητας.
Ορμούζ και Μπαμπ ελ Μαντέμπ: Η διπλή απειλή
Η σημαντικότερη πρόσφατη στρατιωτική εξέλιξη καταγράφηκε στις 15 Νοεμβρίου, όταν δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης αποχώρησαν από θέσεις κοντά στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, προκειμένου να ενισχύσουν την άμυνα του Άντεν.
Η αποχώρηση αυτή διευκόλυνε την επέκταση του ελέγχου των Χούθι σε περιοχές που δεσπόζουν πάνω από τη θαλάσσια δίοδο.
Η οργάνωση, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν, έχει ήδη στοχοποιήσει πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις που συνδέονται με τη Σαουδική Αραβία.
Στις 17 Νοεμβρίου οι Χούθι ανακοίνωσαν νέες επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον σταθμών άντλησης του σαουδαραβικού αγωγού East–West. Η έκταση των ζημιών δεν είχε επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Ο αγωγός επιτρέπει τη μεταφορά αργού από τις πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της ανατολικής Σαουδικής Αραβίας έως το Γιανμπού, αποφεύγοντας το Ορμούζ.
Από εκεί, τα φορτία μπορούν να κινηθούν βόρεια μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του Σουέζ ή νότια, περνώντας από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, προς ασιατικές αγορές.
Εάν περιοριστεί σοβαρά και η νότια έξοδος της Ερυθράς Θάλασσας, η Σαουδική Αραβία θα αντιμετωπίσει πρόσθετες δυσκολίες στον εφοδιασμό της Ασίας, ακόμη κι αν ο αγωγός East–West συνεχίσει να λειτουργεί.
Η ενίσχυση της παρουσίας των Χούθι δεν σημαίνει ότι το Μπαμπ ελ Μαντέμπ έχει αποκλειστεί πλήρως. Σημαίνει όμως ότι ένας ήδη ευάλωτος εμπορικός διάδρομος βρίσκεται υπό αυξημένη απειλή.
Τα πέντε σενάρια που μπορούν να ανατρέψουν την ενεργειακή ισορροπία
Η ανάλυση του Ariel Cohen παρουσιάζει πέντε πιθανά σενάρια επιδείνωσης της κρίσης.
1. Παράλυση της εναλλακτικής διαδρομής. Επέκταση των επιθέσεων των Χούθι σε περισσότερα εμπορικά πλοία ή κρίσιμες εγκαταστάσεις στο Γιανμπού θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα παράκαμψης του Ορμούζ.
2. Καταστροφή ενεργειακών υποδομών. Πλήγματα σε διυλιστήρια, σταθμούς επεξεργασίας πετρελαίου, τερματικούς σταθμούς και μονάδες LNG θα είχαν δυνητικά πολύ μεγαλύτερη διάρκεια επιπτώσεων από έναν προσωρινό ναυτικό αποκλεισμό.
3. Πίεση στα αποθέματα τον χειμώνα. Ένας ψυχρός χειμώνας και νέες διαταραχές στις παραδόσεις φυσικού αερίου θα μπορούσαν να εντείνουν τον ανταγωνισμό Ευρώπης και Ασίας για διαθέσιμα φορτία LNG.
4. Επέκταση της κρίσης στον Καύκασο. Ενδεχόμενο πλήγμα στον πετρελαιαγωγό Μπακού–Τιφλίδα–Τσεϊχάν (BTC) ή σε άλλες ενεργειακές υποδομές της περιοχής θα δημιουργούσε πρόσθετο πρόβλημα σε μια διαδρομή που παρακάμπτει τόσο τον Περσικό Κόλπο όσο και τη Ρωσία.
5. Νέο σοκ τιμών στην παγκόσμια οικονομία. Ένα σενάριο πετρελαίου στα 120-150 δολάρια θα επιβάρυνε τις χώρες που εξαρτώνται από εισαγόμενη ενέργεια και θα αύξανε τις πληθωριστικές πιέσεις.
Τα παραπάνω αποτελούν σενάρια κινδύνου και όχι εξελίξεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί.
Το φυσικό αέριο δημιουργεί μεγαλύτερο πρόβλημα διάρκειας
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η κατάσταση στην αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οι ιρανικές επιθέσεις του Μαρτίου στο Ras Laffan του Κατάρ προκάλεσαν ζημιές σε εγκαταστάσεις που αντιστοιχούν περίπου στο 17% της εξαγωγικής δυναμικότητας LNG της χώρας.
Σύμφωνα με τη διοίκηση της QatarEnergy, η πλήρης αποκατάσταση μπορεί να χρειαστεί από τρία έως πέντε χρόνια.
Η εξέλιξη έχει ήδη επηρεάσει εμπορικά συμβόλαια. Τον Νοέμβριο, η πολωνική Orlen ανακοίνωσε τη λύση μακροχρόνιας συμφωνίας προμήθειας LNG από το Κατάρ, επικαλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης των παραδόσεων λόγω ανωτέρας βίας.
Η διαφορά ανάμεσα στο πετρέλαιο και στο LNG είναι κρίσιμη.
Ένα δεξαμενόπλοιο μπορεί να επανέλθει σε μια θαλάσσια διαδρομή εφόσον αποκατασταθούν οι συνθήκες ασφαλείας. Μια σοβαρά κατεστραμμένη εγκατάσταση υγροποίησης φυσικού αερίου, αντίθετα, μπορεί να χρειαστεί χρόνια για να επισκευαστεί.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, ο σημαντικότερος κίνδυνος είναι ένας συνδυασμός υψηλών τιμών πετρελαίου, ανατιμήσεων στο φυσικό αέριο και αυξημένου κόστους μεταφοράς.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτή την εξίσωση.
Ως χώρα που εισάγει αργό πετρέλαιο και σημαντικές ποσότητες φυσικού αερίου, είναι εκτεθειμένη στις διεθνείς διακυμάνσεις των τιμών. Η ελληνική ναυτιλία, παράλληλα, παρακολουθεί άμεσα τις συνθήκες ασφάλειας και τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου στις μεγάλες θαλάσσιες οδούς.
Δεν σημαίνει ότι μια νέα επίθεση στην Ερυθρά Θάλασσα θα προκαλούσε αυτομάτως ελλείψεις στην ελληνική αγορά. Θα μπορούσε όμως να ενισχύσει τις πιέσεις στις τιμές καυσίμων, μεταφορών και ενέργειας, εφόσον επηρέαζε σημαντικές ποσότητες εξαγωγών.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η ενεργειακή αγορά έχει μέχρι στιγμής απορροφήσει μέρος των επιπτώσεων του πολέμου μέσω εναλλακτικών αγωγών, αλλαγών στις θαλάσσιες διαδρομές και αποδεσμεύσεων στρατηγικών αποθεμάτων.
Αυτή η προσαρμογή, ωστόσο, δεν αποτελεί εγγύηση απέναντι σε μια νέα, μεγαλύτερη διαταραχή.
Τα σημεία που θα καθορίσουν τις επόμενες εξελίξεις είναι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, η λειτουργία του αγωγού East–West, οι φορτώσεις στο Γιανμπού, η αποκατάσταση του LNG στο Κατάρ και η προστασία των ενεργειακών υποδομών στον Καύκασο.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα αποκατασταθεί η ναυσιπλοΐα στο Ορμούζ. Είναι αν οι διαδρομές που δημιουργήθηκαν για να το παρακάμψουν θα αντέξουν στην επόμενη κλιμάκωση.