Υπάρχει μια νέα κατηγορία όπλων που μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται μια ναυτική σύγκρουση στο Αιγαίο. Δεν είναι φρεγάτα, δεν είναι πυραυλάκατος και δεν έχει πλήρωμα. Είναι ένα σκάφος μόλις πέντε μέτρων, ελληνικής σχεδίασης και κατασκευής, που μπορεί να ξεπεράσει τους 40 κόμβους, δηλαδή περίπου 74 χιλιόμετρα την ώρα, και έχει σχεδιαστεί για να επιχειρεί χωρίς ανθρώπους πάνω του. Το όνομά του είναι «Πυρπολητής» και πλέον το Πολεμικό Ναυτικό περνά από τη θεωρία στην πράξη, δοκιμάζοντας ένα ελληνικό USV που μπορεί να συνδυάσει επιτήρηση, αναγνώριση και κρούση εναντίον στόχων επιφανείας.

Και το σημαντικότερο ίσως δεν είναι καν το ίδιο το σκάφος. Είναι το γεγονός ότι η Ελλάδα επιχειρεί να αποκτήσει τη δυνατότητα να σχεδιάζει και να παράγει τέτοια συστήματα με δική της τεχνογνωσία, ενώ παράλληλα εξετάζει τη χρήση αυτόνομων σμηνών και μεγαλύτερων μη επανδρωμένων πλατφορμών. Σε ένα Αιγαίο όπου οι αποστάσεις είναι μικρές, τα νησιά δημιουργούν εκατοντάδες σημεία απόκρυψης και οι ναυτικές μονάδες πρέπει να γνωρίζουν τι συμβαίνει σε μια τεράστια θαλάσσια περιοχή, ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτή που υποδηλώνουν οι διαστάσεις του.

Θα κινδυνεύουν τα ελληνικά Rafale αν η Τουρκία αγοράσει γαλλικά SAMP/T

Τι Είναι ο «Πυρπολητής»

Ο «Πυρπολητής» είναι ένα μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας, ή USV, που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε από το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έγιναν γνωστά κατά την παρουσίασή του στο Κέντρο Διακλαδικής Εκπαίδευσης Μη Επανδρωμένων και Αυτόνομων Θαλάσσιων Συστημάτων στον Σκαραμαγκά, η σχεδίαση, ανάπτυξη και κατασκευή του πραγματοποιήθηκαν από στελέχη του ΠΝ.

Οι διαστάσεις του είναι ιδιαίτερα μικρές για στρατιωτικό σκάφος, με μήκος περίπου πέντε μέτρα, όμως η επίδοσή του είναι εντυπωσιακή. Η μέγιστη ταχύτητα αναφέρεται σε πάνω από 40 κόμβους. Αυτό σημαίνει ότι το USV μπορεί να μετακινηθεί εξαιρετικά γρήγορα μέσα στην περιοχή επιχειρήσεων και να μειώσει σημαντικά τον χρόνο αντίδρασης ενός αντιπάλου.

Το σύστημα διαθέτει ηλεκτροοπτικά μέσα, ραντάρ επιφανείας, συστήματα επικοινωνιών και αισθητήρες πλοήγησης, δηλαδή τον βασικό τεχνολογικό εξοπλισμό που χρειάζεται ένα τέτοιο σκάφος για να αντιλαμβάνεται το θαλάσσιο περιβάλλον και να μεταδίδει πληροφορίες προς τον σταθμό ελέγχου.

Εδώ όμως χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Παρότι αρκετές αναφορές χαρακτηρίζουν τον «Πυρπολητή» ως drone-καμικάζι, τα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν αποκαλύπτουν συγκεκριμένο τύπο πολεμικής κεφαλής, βάρος εκρηκτικού φορτίου ή ακριβή τρόπο προσβολής. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι προβλέπεται για αποστολές ISR, δηλαδή συλλογή πληροφοριών, επιτήρηση και αναγνώριση, αλλά και για επιχειρήσεις εναντίον στόχων επιφανείας, ενώ αναφέρεται και δυνατότητα μονής κατεύθυνσης προσβολής.

Και αυτό είναι σημαντικό, γιατί σημαίνει ότι δεν πρέπει να βλέπουμε τον «Πυρπολητή» απλώς ως ένα μικρό τηλεκατευθυνόμενο σκάφος. Είναι μια πλατφόρμα που μπορεί να αποτελέσει βάση για διαφορετικές αποστολές και μελλοντικές αναβαθμίσεις.

Γιατί Ένα USV Έχει Τεράστια Σημασία Στο Αιγαίο

Το Αιγαίο είναι σχεδόν ιδανικό περιβάλλον για την ανάπτυξη μη επανδρωμένων θαλάσσιων συστημάτων. Έχουμε εκατοντάδες νησιά και βραχονησίδες, περιοχές με πολύπλοκη γεωγραφία, στενά περάσματα και μεγάλες απαιτήσεις επιτήρησης. Ένα επανδρωμένο πολεμικό πλοίο είναι πολύτιμο, αλλά είναι επίσης ακριβό, απαιτεί πλήρωμα και δεν μπορεί να βρίσκεται παντού ταυτόχρονα.

Εδώ αλλάζει η λογική με ένα USV. Ένα μικρό μη επανδρωμένο σκάφος μπορεί να σταλεί μπροστά από μια κύρια μονάδα, να πραγματοποιήσει επιτήρηση ή αναγνώριση και να μεταδώσει εικόνα και δεδομένα χωρίς να θέτει ανθρώπινο πλήρωμα σε άμεσο κίνδυνο.

Ακόμη πιο σημαντικό είναι το κόστος χρήσης. Δεν χρειάζεται να αντικαταστήσει μια φρεγάτα ή μια πυραυλάκατο. Ο ρόλος του είναι διαφορετικός. Μπορεί να λειτουργεί ως ένας επιπλέον αισθητήρας και, εφόσον ενσωματωθούν οι κατάλληλες δυνατότητες, ως ένας επιπλέον φορέας κρούσης.

Φανταστείτε λοιπόν μια ελληνική ναυτική δύναμη να επιχειρεί σε μια περιοχή του Αιγαίου. Αντί να βασίζεται αποκλειστικά στα ραντάρ και τα ηλεκτροοπτικά συστήματα μιας φρεγάτας, μπορεί να έχει μπροστά της πολλαπλά μη επανδρωμένα σκάφη που δημιουργούν ένα μεγαλύτερο δίκτυο επιτήρησης.

Αυτό είναι το πραγματικό πλεονέκτημα: η διασπορά.

Ένα μεγάλο πλοίο είναι δύσκολο να κρυφτεί και αποτελεί πολύτιμο στόχο. Δεκάδες μικρότερες πλατφόρμες είναι πολύ πιο δύσκολο να εντοπιστούν, να παρακολουθηθούν και να αντιμετωπιστούν όλες ταυτόχρονα. Και αν κάποια χαθεί, δεν χάνεται μαζί της πλήρωμα.

Από Την Επιτήρηση Στην Κρούση Και Στα Αυτόνομα Σμήνη

Ο «Πυρπολητής» αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν τον εντάξουμε στη γενικότερη στρατηγική του Πολεμικού Ναυτικού για αυτόνομα συστήματα. Ο στόχος δεν είναι απλώς να έχουμε σκάφη που κάποιος χειρίζεται από απόσταση. Η κατεύθυνση είναι η σταδιακή μετάβαση σε πραγματικά αυτόνομα μέσα, με τεχνητή νοημοσύνη και δυνατότητα συνεργατικής δράσης, πάντοτε υπό τον τελικό έλεγχο του ανθρώπινου παράγοντα.

Εδώ εμφανίζεται η έννοια του «swarming». Αντί για ένα μόνο USV, μπορούμε να έχουμε πολλά σκάφη που λειτουργούν συνεργατικά, μοιράζονται πληροφορίες και εκτελούν διαφορετικούς ρόλους μέσα στην ίδια αποστολή. Κάποιο μπορεί να αναζητά στόχους, άλλο να μεταδίδει δεδομένα και άλλα να χρησιμοποιούνται για να κορέσουν την άμυνα του αντιπάλου.

Για την Ελλάδα, αυτή η προσέγγιση έχει ιδιαίτερη σημασία απέναντι σε έναν αριθμητικά ισχυρότερο στόλο. Δεν χρειάζεται κάθε ελληνική πλατφόρμα να είναι μεγαλύτερη ή ακριβότερη από την αντίστοιχη του αντιπάλου. Μπορεί να είναι περισσότερες, φθηνότερες, δικτυωμένες και σχεδιασμένες ώστε να δημιουργούν πολλαπλά προβλήματα ταυτόχρονα.

Και ο «Πυρπολητής» δεν βρίσκεται μόνος του σε αυτή την προσπάθεια. Στην ίδια παρουσίαση εμφανίστηκαν διαφορετικά USV και AUV, μεταξύ αυτών τα «Κανάρης 1» και «Κανάρης 2», το αμερικανικό Corsair, αλλά και υποβρύχια συστήματα όπως τα Pluto Plus και Plutino για αποστολές ναρκοπολέμου.

Αυτό δείχνει ότι η κατεύθυνση δεν είναι η δημιουργία ενός μεμονωμένου drone, αλλά ενός οικοσυστήματος μη επανδρωμένων συστημάτων πάνω, κάτω και γύρω από τη θάλασσα.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αξία του ελληνικού εγχειρήματος. Το Πολεμικό Ναυτικό δεν αποκτά απλώς ένα έτοιμο προϊόν από το εξωτερικό. Αποκτά εμπειρία στη σχεδίαση, στην ανάπτυξη, στις δοκιμές και στην επιχειρησιακή αξιοποίηση μιας νέας κατηγορίας οπλικών συστημάτων. Ο ίδιος ο σχεδιασμός προβλέπει την παραγωγή του «Πυρπολητή» σε μεγάλους αριθμούς και παράλληλα την ανάπτυξη μεγαλύτερων αυτόνομων και μη επανδρωμένων σκαφών.

AGM-84 Harpoon: Ο πύραυλος που θα κάνει τα ελληνικά F-16 φονιάδες τουρκικών πλοίων

Το Ελληνικό Στοίχημα Μέχρι Το 2030

Το τελικό ζητούμενο λοιπόν δεν είναι ένα εντυπωσιακό drone που παρουσιάστηκε στον Σκαραμαγκά. Είναι η δημιουργία μιας διαφορετικής φιλοσοφίας ναυτικής ισχύος.

Η «Ατζέντα 2030» θέτει ως στόχο η Ελλάδα να βρίσκεται στην κορυφή της Ευρώπης στην ανάπτυξη και επιχειρησιακή αξιοποίηση αυτόνομων ναυτικών πλατφορμών. Παράλληλα, το Πολεμικό Ναυτικό δημιουργεί υποδομές εκπαίδευσης και ανάπτυξης μη επανδρωμένων συστημάτων, ενώ η προσπάθεια επεκτείνεται και στην προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών, όπως καλώδια και ενεργειακά δίκτυα.

Για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η αξία αυτής της τεχνολογίας είναι προφανής. Η Ελλάδα χρειάζεται επίμονη επιτήρηση, γρήγορη αναγνώριση, διασπορά αισθητήρων και δυνατότητα να δημιουργεί αβεβαιότητα στον αντίπαλο χωρίς να εκθέτει συνεχώς μεγάλα και ακριβά πλοία.

Ο «Πυρπολητής» δεν είναι από μόνος του ένα όπλο που αλλάζει την ισορροπία δυνάμεων. Είναι όμως ένα πρώτο, πολύ συγκεκριμένο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Και αν η Ελλάδα καταφέρει να περάσει από μερικά πρωτότυπα σε μαζική παραγωγή, να ενσωματώσει καλύτερη αυτονομία, δικτύωση και αισθητήρες και να δημιουργήσει πραγματικά συνεργαζόμενα σμήνη, τότε η σημασία του θα είναι πολύ μεγαλύτερη από τα πέντε μέτρα του μήκους του.

Γιατί στη σύγχρονη ναυτική μάχη, το πλεονέκτημα δεν θα ανήκει απαραίτητα σε εκείνον που έχει το μεγαλύτερο πλοίο. Μπορεί να ανήκει σε εκείνον που βλέπει πρώτος, αντιδρά ταχύτερα και μπορεί να βάλει περισσότερες μη επανδρωμένες πλατφόρμες στο ίδιο σημείο την ίδια στιγμή.

Και αυτό ακριβώς είναι το στοίχημα του «Πυρπολητή»: να γίνει από ένα ελληνικό πρωτότυπο, μέρος ενός ολόκληρου δικτύου αυτόνομης ναυτικής ισχύος.