Η πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης (που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη/Βεγγάζη) να επικυρώσει τη θαλάσσια συμφωνία του 2019 αποτελεί μια σημαντική διπλωματική και γεωπολιτική εξέλιξη, μεταφέροντας τεράστια πίεση στην Ελλάδα, κυρίως στο διπλωματικό, νομικό και επιχειρησιακό πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου, φτάνοντας σε σημείο και πιθανής πολεμικής σύρραξης.

Με την έγκριση από το λιβυκό κοινοβούλιο (το οποίο παλαιότερα απέρριπτε τη συμφωνία), η Άγκυρα θα επιχειρήσει να «νομιμοποιήσει» πλήρως το μνημόνιο στα μάτια της διεθνούς κοινότητας, υποστηρίζοντας ότι πλέον εκπροσωπεί ολόκληρη τη Λιβύη και όχι μόνο την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Ο Νετανιάχου ξαναμοιράζει τη γεωπολιτική τράπουλα – Ο χάρτης που βάζει Ελλάδα και Τουρκία σε διαφορετικούς άξονες

Η κύρια ανησυχία της ελληνικής πλευράς εστιάζεται στην πιθανότητα η Τουρκία να επιχειρήσει να στείλει ερευνητικά σκάφη ή γεωτρύπανα σε περιοχές νότια και νοτιοανατολικά της Κρήτης, (με συνοδεία πολεμικών), τις οποίες το μνημόνιο ορίζει ως «τουρκολιβυκή ΑΟΖ».

Μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε έντονη διπλωματική κρίση και κινητοποίηση των ελληνικών ναυτικών δυνάμεων, αλλά με στόχο την επιβολή τετελεσμένων (γκρίζες ζώνες) και όχι έναν ανοιχτό πόλεμο.

Η Αθήνα πάγια απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως παράνομο, ανυπόστατο και αντίθετο με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς εξαφανίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών (όπως η Κρήτη, η Κάρπαθος και η Ρόδος) σε θαλάσσιες ζώνες. Η ελληνική πλευρά απαντά με διεθνείς συμμαχίες, αμυντική θωράκιση και διπλωματικές κινήσεις (όπως η μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο).

Μετά την επιθετική  ρητορική που αναπαράγεται ενίοτε από τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η στρατηγική της Τουρκίας βασίζεται στη χρήση της «διπλωματίας των κανονιοφόρων» και των τετελεσμένων, για να αναγκάσει την Ελλάδα σε μια διαπραγμάτευση εφ' όλης της ύλης, και όχι σε μια απρόκλητη στρατιωτική επίθεση, η οποία θα είχε ανυπολόγιστο κόστος για την ίδια την Άγκυρα, τις σχέσεις της με τη Δύση (ΗΠΑ, ΕΕ) και την οικονομία της.

Η εκτίμηση αυτή περιγράφει με ακρίβεια τη στρατηγική της «γκρίζας ζώνης» (grey-zone διπλωματία), η οποία αποτελεί το βασικό δόγμα της Τουρκίας για την επιβολή των διεκδικήσεών της χωρίς να προκαλέσει γενικευμένη σύρραξη.

Η πρόσφατη έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων στη Βεγγάζη αυξάνει την πιθανότητα για πιθανότατη στρατιωτική σύγκρουση στο πεδίο.

Σε αναμμένα κάρβουνα το Αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ.! Γιατί η Τρίτη και η Τετάρτη θεωρούνται η "ώρα zero" για την Αθήνα

Οι βασικοί λόγοι  είναι οι εξής:

Ο στόχος των Τούρκων είναι η νομική και επιχειρησιακή «κατοχύρωση»

Αν η Άγκυρα στείλει ερευνητικό σκάφος (όπως το Oruç Reis ή το Abdulhamid Han) νότια της Κρήτης, δεν το κάνει για να ξεκινήσει πόλεμο, αλλά για να εξαναγκάσει τη διεθνή κοινότητα και την Ελλάδα να αποδεχθούν ότι η περιοχή είναι «αμφισβητούμενη». Στόχος της είναι να δείξει ότι καμία ενέργεια (π.χ. οι εν εξελίξει έρευνες της Chevron για λογαριασμό της Ελλάδας) δεν μπορεί να γίνει στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη δική της έγκριση.

Το «Μοντέλο της Κάσου» ως προηγούμενο

Ένα σαφές παράδειγμα αυτής της τακτικής είδαμε στις προηγούμενες περιόδους, όπου η Τουρκία ανέπτυξε πολεμικά πλοία εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων κοντά στην Κάσο για να παρεμποδίσει ερευνητικές δραστηριότητες (όπως για το υποθαλάσσιο καλώδιο Great Sea Interconnector). Η κινητοποίηση των ναυτικών δυνάμεων και από τις δύο πλευρές δημιουργεί ένα σκηνικό «παγωμένης κρίσης», όπου η Τουρκία αποχωρεί αφού θεωρήσει ότι πέτυχε την προβολή ισχύος της, αποφεύγοντας την πρώτη βολή.

Η ταυτόχρονη πίεση από τη Λιβύη

Η στρατηγική αυτή πλέον δεν εφαρμόζεται μόνο από την Τουρκία. Η Λιβύη, ευθυγραμμιζόμενη με τις πιέσεις της Άγκυρας, έχει ήδη αποστείλει επίσημες ρηματικές διακοινώσεις στην Αθήνα, ζητώντας το πάγωμα των ελληνικών ερευνών νότια της Κρήτης με το επιχείρημα ότι παραβιάζονται δικές της ζώνες. Αυτό επιτρέπει στην Τουρκία να εμφανίζεται ως «προσκεκλημένη» ή «προστάτιδα» δύναμη των λιβυκών συμφερόντων, μειώνοντας το δικό της άμεσο διπλωματικό κόστος.

Το όριο του «θερμού επεισοδίου»

Σε περίπτωση ναυτικής κινητοποίησης, η κατάσταση ενέχει πάντα τον κίνδυνο ενός ατυχήματος (όπως η επακούμβηση των φρεγατών Λήμνος και Kemal Reis το 2020).

Ωστόσο, οι μηχανισμοί αποτροπής και η παρέμβαση των συμμάχων (ΗΠΑ, ΕΕ) λειτουργούν ως δικλίδες ασφαλείας για να μην εξελιχθεί μια τέτοια κρίση σε ανοιχτό πόλεμο, καθώς κάτι τέτοιο θα κατέστρεφε τη συνοχή της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί εργαλείο εκβιασμού και δημιουργίας τετελεσμένων (γκριζάρισμα περιοχών), και οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε πιθανή ελληνοτουρκική κρίση μεγάλων διαστάσεων.

Μόνο τυχαίο δεν είναι το ότι ο τουρκικός τύπος, απειλούν με ναυτική αντιπαράθεση τουρκικών πολεμικών πλοίων με ελληνικές και γαλλικές μονάδες επιφανείας.

Οι αναφορές για απειλές με πολεμικά πλοία προέρχονται από δημοσιεύματα του τουρκικού τύπου και εθνικιστικών λογαριασμών, οι οποίοι καλλιεργούν κλίμα έντασης κατά της Ελλάδος.